Umieszczenie wierzytelności w spisie wierzytelności z urzędu w postępowaniu restrukturyzacyjnym a przerwanie biegu przedawnienia

Marcin Hotel, doktorant UJ (Kraków), Aleksandra Rychlewska, apl. adw., doktorantka UJ (Kraków)
e.Palestra 2017, poz. 9/A
A+ A-
 

e.Palestra 2017, poz. 9/A

[data publikacji: 27.09.2017]

 

 

Marcin Hotel

Aleksandra Rychlewska

 

Umieszczenie wierzytelności w spisie wierzytelności z urzędu w postępowaniu restrukturyzacyjnym a przerwanie biegu przedawnienia

 

Wprowadzenie

 

            Dnia 1 stycznia 2016 r. weszła w życie ustawa z 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne[1]. Wprowadziła ona do polskiego porządku prawnego cztery odrębne procedury (postępowanie o zatwierdzenie układu, przyśpieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne), których celem jest uratowanie niewypłacalnego przedsiębiorcy. U podstaw prac nad nową ustawą legły wskazywane wielokrotnie problemy z postępowaniem naprawczym, które, krótko mówiąc, było nieefektywne i w wielu przypadkach nie dawało szans na skuteczną restrukturyzację przedsiębiorstwa.

            Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy[2], jedną z naczelnych zasad postępowania restrukturyzacyjnego ma być zasada szybkości postępowania. Szanse na zachowanie przedsiębiorstwa istnieją bowiem tylko wówczas, gdy całe postępowanie zostanie przeprowadzone sprawnie i bez zbędnej zwłoki. Długotrwała i skomplikowana procedura mogłaby jedynie uniemożliwić efektywną restrukturyzację. Do rozwiązań, które mają pomóc w realizacji wskazanej zasady zaliczyć można np. terminy instrukcyjne dla sądu, sędziego-komisarza, nadzorcy sądowego i zarządcy, ustalanie spisu wierzytelności na podstawie dokumentów dłużnika tj. bez zgłoszeń wierzytelności, obowiązek zatwierdzania spisu wierzytelności i wyznaczenia terminu zgromadzenia wierzycieli mimo nierozpoznania wszystkich sprzeciwów, ograniczenia dowodowe w postępowaniu wywołanym sprzeciwem.

            Problematyka omawiana w niniejszym opracowaniu skupiać się będzie na braku konieczności dokonywania zgłoszenia wierzytelności z perspektywy przerwania jej biegu przedawnienia. O ile bowiem nie budziło dotychczas większych wątpliwości, że dokonanie zgłoszenia wierzytelności przerywa bieg terminu przedawnienia, tak w obecnym stanie prawnym nie do końca jest jasne, jak należy traktować sytuację, w której wierzytelność jest umieszczana w spisie wierzytelności z urzędu na podstawie dokumentów dłużnika. Problem ten jest tym bardziej istotny, iż sądownictwo nie zajęło jeszcze stanowiska w tym przedmiocie.

 

Spis wierzytelności w postępowaniu restrukturyzacyjnym

 

            Zgodnie z art. 76 ust. 1 prawa restrukturyzacyjnego spis wierzytelności obejmuje wierzytelności osobiste w stosunku do dłużnika powstałe przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Jest on sporządzany przez nadzorcę lub zarządcę na podstawie ksiąg rachunkowych, innych dokumentów dłużnika, wpisów w księgach wieczystych oraz rejestrach. Zawiera on zarówno wierzytelności objęte układem z mocy prawa, jak również wierzytelności objęte układem za zgodą wierzyciela. Z uwagi na brak rozróżnienia za relewantne uznać należy ponadto nie tylko wierzytelności pieniężne, ale także  niepieniężne, tak publicznoprawne, jak i cywilnoprawne (w tym wierzytelności te, o charakterze warunkowym)[3].

Kontynuując, spis wierzytelności zawiera m.in. oświadczenie dłużnika o uznaniu lub odmowie uznanie wierzytelności, które nie musi być uzasadniane. Przyjmuje się przy tym, że nadzorca lub zarządca nie jest związany stanowiskiem dłużnika co do uznania wierzytelności w spisie, co wynika m. in. z możliwości zaskarżenia spisu przez dłużnika[4]. W przypadku braku stosownego oświadczenia, nadzorca lub zarządca umieszcza informację, że dłużnik nie złożył oświadczenia oraz podaje przyczynę takiego zachowania. Ma to znaczenie z perspektywy zaskarżenia spisu, które może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy stosowne zastrzeżenia zostały złożone lub ich niezłożenie było spowodowane przyczynami niezależnymi od dłużnika (art. 91 ust. 1 prawa restrukturyzacyjnego). Spis wierzytelności i spis wierzytelności spornych jest składany w postaci elektronicznej i zamieszczany w Rejestrze, przy czym do dnia 1 lutego 2018 r. obwieszczenie o liście dokonuje się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, a sam spis wierzytelności wykłada się w sekretariacie Sądu (art. 455 ust. 1 i 2 prawa restrukturyzacyjnego). W zależności od konkretnego postępowania restrukturyzacyjnego istnieją różne możliwości w zakresie kwestionowania sporządzonej listy. I tak, w przyśpieszonym postępowaniu układowym dłużnik może zgłosić zastrzeżenia co do umieszczenia wierzytelności w spisie wierzytelności (przy czym uznać trzeba, że prawo to nie przysługuje wierzycielowi[5]). W doktrynie wskazuje się ponadto, że nie jest to środek zaskarżenia, lecz czynność faktyczna, która skutkuje tym, że wierzytelność staje się wierzytelnością sporną, a sędzia-komisarz dokonuje odpowiednich zmian spisu wierzytelności oraz spisu wierzytelności spornych. Z tego też powodu brak jest terminu na złożenie zastrzeżeń, jak również nie podlegają one żadnej opłacie[6]. się twierdzi się ponadto, że z literalnego brzmienia przepisu można by wnosić, że dłużnik jest uprawniony do złożenia zastrzeżeń także wówczas, gdy wierzytelność uznał[7]. Z uwagi jednak na zbyt daleko idące skutki takiej interpretacji, przez analogię należałoby tu stosować art. 91 ust. 1 prawa restrukturyzacyjnego, który jako formalny wymóg złożenia zastrzeżeń wprowadza konieczność uprzedniego złożenia przez dłużnika oświadczenia o nieuznaniu danej wierzytelności. Po każdej tego typu czynności (złożenia zastrzeżeń), należy dokonać weryfikacji, czy suma wierzytelności spornych nie przekroczyła 15%, co uzasadniałoby umorzenie przyśpieszonego postępowania układowego[8]. Dłużnik może jednak wycofać swoje zastrzeżenia (co mogłoby być uzasadnione wówczas, gdy przekroczenie progu 15% byłoby niewielkie). Wiązałoby się to niemniej z koniecznością przyjęcia, że doszło do uznania wierzytelności przez dłużnika[9].

W postępowaniu układowym oraz w postępowaniu sanacyjnym, w terminie dwóch tygodni od dnia obwieszczenia, uczestnicy postępowania mogą złożyć do sędziego-komisarza sprzeciw co do umieszczenia wierzytelności w spisie wierzytelności[10]. Prawo wniesienia sprzeciwu ma zatem także wierzyciel co do uznania wierzytelności innego wierzyciela[11]. Dłużnik może złożyć sprzeciw tylko jeżeli uprzednio złożył oświadczenie o odmowie uznania wierzytelności. W tym samym dwutygodniowym terminie dłużnik lub wierzyciel, który nie został umieszczony w spisie wierzytelności, może złożyć sprzeciw co do pominięcia wierzytelności w spisie. Wskazany termin ma charakter procesowy, co oznacza między innymi, że zostaje on zachowany, jeżeli pismo zawierające sprzeciw oddano w placówce pocztowej uprawnionego operatora (art. 165 § 2 k.p.c.[12]) oraz może on być przywrócony w oparciu o art. 168 k.p.c.[13]. Ustawa przewiduje ponadto ograniczenia co do środków dowodowych mających służyć do wykazania okoliczności, stanowiących uzasadnienie sprzeciwu – mogą być to mianowicie tylko dowody z dokumentu lub z opinii biegłego (przy czym, stosownie do art. 95 ust. 3 Prawa restrukturyzacyjnego, dopuszczalne jest wykorzystanie opinii biegłego z innego postępowania). Co więcej, w przypadku, gdy wierzytelność jest stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, sprzeciw co do umieszczenia wierzytelności w spisie wierzytelności może być oparty tylko na zdarzeniach powstałych po zamknięciu rozprawy w sprawie, w której zostało wydane orzeczenie. Zdarzenie to powinno być przy tym stwierdzone dowodem na piśmie. Sprzeciw powinien być rozpatrzony w ciągu dwóch miesięcy od daty jego zgłoszenia. Jest to termin instrukcyjny, a na postanowienie w jego przedmiocie zażalenie przysługuje dłużnikowi, nadzorcy sądowemu oraz wierzycielom.

Po uprawomocnieniu się postanowienia uwzględniającego sprzeciw, w spisie wierzytelności dokonuje się zmian w zakresie określonym w postanowieniu. W przyśpieszonym postępowaniu układowym sędzia-komisarz zatwierdza spis wierzytelności na zgromadzeniu wierzycieli. W postępowaniu układowym oraz sanacyjnym sędzia-komisarz zatwierdza spis wierzytelności po upływie terminu do złożenia sprzeciwu, a w przypadku jego złożenia – po uprawomocnieniu się postanowienia w przedmiocie sprzeciwu. Z perspektywy wierzyciela istotne jest, że nieuwzględnienie wierzytelności w spisie wierzytelności nie stanowi przeszkody do jej dochodzenia we właściwym trybie, a sędzia-komisarz zmienia spis wierzytelności stosownie do przedstawionych mu prawomocnych orzeczeń (co niejako jest konsekwencją art. 365 § 1 k.p.c.). Odmowa uznania wierzytelności w spisie nie ma zatem powagi rzeczy osądzonej. Przesłanką wytoczenia powództwa o zapłatę nie jest wyczerpanie drogi odwoławczej w postępowaniu restrukturyzacyjnym i może ono nastąpić na każdym etapie postępowania związanego ze sporządzeniem spisu[14]. Odmiennie natomiast, w sytuacji, w której wierzytelność została wciągnięta do spisu wierzytelności, toczące się postępowanie o zasądzenie powinno być umorzone w oparciu o art. 355 k.p.c. jako bezcelowe, gdyż w przeciwnym razie mogłoby dojść do powstania dwóch tytułów egzekucyjnych[15]. Wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności stanowi bowiem tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi. W doktrynie prezentowane jest ponadto stanowisko, zgodnie z którym tak powstały tytuł egzekucyjny (wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności) zastępuje poprzednio wydany tytuł egzekucyjny, w szczególności wykonalny wyrok sądowy, który ipso iure traci moc[16]. Nie zmienia to jednak faktu, że w praktyce w obrocie mogą funkcjonować dwa tytuły egzekucyjne. Należy jednak stanąć na stanowisku, że dłużnik w razie wszczęcia egzekucji na podstawie tytułu egzekucyjnego innego niż wyciąg ze spisu wierzytelności może się bronić powództwem opozycyjnym na podstawie art. 840 k.p.c.[17].

 

Przerwanie biegu terminu przedawnienia

 

            Ratio legis instytucji przedawnienia jest mobilizowanie podmiotu uprawnionego do szybkiego dochodzenia swoich praw. Sytuacja bowiem, w której zwleka on z ich realizacją jest szkodliwa dla zobowiązanego (z uwagi choćby na problemy dowodowe), jak również godzi ona w wartość jaką jest pewność obrotu.

            Ustawa wymienia przypadki, w których dochodzi do przerwania biegu terminu przedawnienia, co oznacza, że dotychczasowy bieg przedawnienia zostaje zniesiony[18]. Instytucja ta ma zadanie ochronę interesów uprawnionego w przypadku, w którym podjęte zostały określone działania związane z realizacją jego praw.

            Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c.[19] bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. W doktrynie wskazuje się, że dana czynność, aby skutecznie przerwała bieg przedawnienia musi być podjęta przez wierzyciela przed właściwym organem i przeciwko dłużnikowi[20]. Dodatkowo czynność ta musi realizować zasady celowości, bezpośredniości, legalizmu i formalizmu[21]. Pierwsza z wymienionych zasad stanowi, że tylko czynność, której celem jest dochodzenie, ustalenie, zaspokojenie lub zabezpieczenie roszczenia może powodować przerwanie biegu przedawnienia. Musi ona być niezbędna dla realizacji przysługującego roszczenia[22]. Zasada bezpośredniości wprowadza wymóg, aby cel czynności był realizowany w sposób bezpośredni, co wyklucza z zakresu te czynności, które realizowałyby ten cel wyłącznie pośrednio (np. złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych lub też o ustanowienie pełnomocnika z urzędu)[23]. Podejmowana czynność powinna być podjęta przed odpowiednim organem, który dysponuje kompetencjami do przymusowej realizacji praw na rzecz uprawnionego (legalizm)[24]. W końcu, zgodnie z zasadą formalizmu podejmowana czynność, powinna być dokonane zgodnie z obowiązującym prawem, co oznacza, że przykładowo pozew odrzucony nie wywoła skutku jakim jest przerwanie biegu przedawnienia.

            Kolejnym przypadkiem, w którym dojdzie do przerwania biegu przedawnienia będzie uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Ratio legis tej regulacji leży w ochronie uzasadnionych interesów i dobrej wiary wierzyciela (jego zaufania do czynności podejmowanych przez dłużnika)[25]. Jeżeli bowiem manifestuje on to, że roszczenie jest uzasadnione, wierzyciel może zasadnie zakładać, że zostanie ono spełnione i nie powinien on przejmować się wizją przedawnienia. Ponadto brak wskazanej regulacji mógłby prowadzić do sytuacji, w której dłużnik stwarzając pozory chęci spełnienia roszczenia próbowałby opóźnić podjęcie przeciwko niemu czynności prowadzących do zaspokojenia wierzyciela, dążąc tym samym do upływu terminu przedawnienia i podniesienia skutecznego zarzutu przeciwko wierzycielowi. Nauka prawa cywilnego wyróżnia uznanie właściwe (czyli zawarcie stosownej umowy pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem) oraz uznanie niewłaściwe (czyli określone zachowanie dłużnika, które wskazuje na to, iż jest on świadom istnienia roszczenia i akceptuje ten stan np. zapłata odsetek, prośba o zwolnienie z długu, o rozłożenie spłaty na raty lub zmianę terminu płatności czy stwierdzenie istnienia długu). Ponieważ ustawa nie ogranicza przerwania biegu przedawnienia jedynie do uznania właściwego, należy uznać, że również złożenie odpowiedniego oświadczenia wiedzy, choćby w sposób dorozumiany (czym de facto jest uznanie niewłaściwe) będzie prowadziło do przerwania biegu przedawnienia[26].

            Ostatnią sytuacją, w której dojdzie do przerwania biegu przedawnienia jest wszczęcie mediacji. Jest to wyraz poparcia ustawodawcy dla alternatywnych metod rozwiązywania sporów, bez udziału władczego organu stojącego poza stronami. Zgodnie z art. 1836 § 1 k.p.c. wszczęcie mediacji przez stronę następuje z chwilą doręczenia mediatorowi wniosku o przeprowadzenie mediacji, z dołączonym dowodem doręczenia jego odpisu drugiej stronie. Paragraf 2 wskazanego artykułu przewiduje jednak wyjątki, w których – pomimo doręczenia mediatorowi wniosku o przeprowadzenie mediacji – nie dojdzie do jej wszczęcia. Najbardziej istotnym z nich jest sytuacja, w której strony nie zawarły umowy o mediację, a druga strona nie wyraziła zgody na postępowanie mediacyjne. W przypadku niemniej, gdy  oświadczenie o odmowie przeprowadzenia mediacji złożono po terminie, formalnie dojdzie do jej wszczęcia, a więc bieg terminu przedawnienia zostanie przerwany[27]. Wydaje się, że w praktyce, gdzie umowy o mediację należą do rzadkości, przerwanie biegu przedawnienia będzie de facto w głównej mierze zależało od dłużnika, który będzie mógł zainicjować postępowanie lub też wyrazić na nie zgodę. Sama aktywność wierzyciela w złożeniu wniosku może bowiem nie wystarczyć, z uwagi właśnie na fakt, że dłużnik może przeprowadzeniu mediacji się sprzeciwić[28].

            Na gruncie obowiązującego do 31 grudnia 2015 r. prawa upadłościowego i naprawczego[29], z perspektywy przerwania biegu przedawnienia największe znaczenie miało zgłoszenie wierzytelności, co do którego nie było większych wątpliwości, że bieg przedawnienia przerywa[30]. Obecna regulacja prawa restrukturyzacyjnego przewiduje natomiast jako zasadę, że wierzytelność będzie umieszczana w spisie na podstawie dokumentów dłużnika, bez potrzeby dokonywania w tym przedmiocie jakichkolwiek zgłoszeń przez wierzycieli. Skoro zatem nie jest konieczne podejmowanie jakichkolwiek działań przez wierzyciela, powstaje pytanie czy będzie można w ogóle mówić w takiej sytuacji o przerwaniu biegu przedawnienia.

 

Moment przerwania biegu przedawnienia wierzytelności w postępowaniu restrukturyzacyjnym

 

            Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego nie stanowi przeszkody dla wierzyciela we wszczęciu postępowania mającego na celu dochodzenie wierzytelności podlegających umieszczeniu  w spisie. Przyjmuje się przy tym, że wierzyciel może również kontynuować uprzednio wszczęte postępowanie nawet wówczas, gdy wierzytelność została już w spisie umieszczona[31]. W  przypadku stwierdzenia jednak, że nie było przeszkód do umieszczenia wierzytelności w całości w spisie wierzytelności, koszty postępowania obciążą wszczynającego postępowanie, czyli wierzyciela. Regulacja ta ma zadanie powstrzymać nadmierne generowanie kosztów po stronie dłużnika, w sytuacji w której prawa wierzyciela są dostatecznie chronione przez umieszczenia wierzytelności w spisie.  W doktrynie wskazuje się, że zasada ta nie ma zastosowania wówczas, gdy proces o daną wierzytelność został wszczęty przed otwarciem postępowania restrukturyzacyjnego. Ponadto, ze sformułowania ustawy można wnosić, że w sytuacji, w której proces dotyczy tej części wierzytelności, która nie została umieszczona w spisie, również szczególne zasady ponoszenia kosztów procesu nie będą wchodziły w grę[32]. W końcu należy wskazać, ze obciążenie kosztami procesu nie dotyczy tylko własnych kosztów wierzyciela, ale odnosi się także do obowiązku zwrotu dłużnikowi poniesionych przez niego kosztów, jak np. kosztów zastępstwa procesowego, a związanych z niepotrzebnie rozpoczętym postępowaniem[33].

            W kontekście tematyki niniejszego opracowania należy zastanowić się, czy umieszczenie wierzytelności w spisie przerywa bieg przedawnienia. Odpowiedź na to pytanie nie jest jednolita i zależy od zasad rządzących poszczególnymi postępowaniu restrukturyzacyjnymi oraz od postawy dłużnika. Jeżeli złoży on oświadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 2 pkt 9 prawa restrukturyzacyjnego, to jest o uznaniu danej wierzytelności, z momentem tym dojdzie do uznania długu i bieg przedawnienia zostanie przerwany. Jeżeli natomiast odmówi on uznania wierzytelności, sytuacja będzie przedstawiać się różnie w zależności od tego, z jakim postępowaniem będziemy mieć do czynienia. I tak, w uproszczonym postępowaniu układowym do przerwania biegu przedawnienia – pomimo nieuznania wierzytelności – dojdzie w przypadku niezłożenia zastrzeżeń przez dłużnika, gdy wierzytelność została umieszczona w spisie wierzytelności, a sędzia-komisarz spis ten zatwierdził. Relewantny będzie tu moment obwieszczenia o zatwierdzeniu spisu wierzytelności (art. 97 ust. 2 prawa restrukturyzacyjnego). W takim bowiem przypadku można przyjąć, że brak złożenia zastrzeżeń stanowi dorozumiane uznanie długu przez dłużnika (zakładając oczywiście, iż dłużnik miał możliwość działania). Skuteczne złożenie zastrzeżeń uniemożliwi jednak przerwanie biegu przedawnienia, jako że wierzytelność w takiej sytuacji zostanie przeniesiona do spisu wierzytelności spornych.

            W przypadku postępowania układowego oraz sanacyjnego do przerwania biegu przedawnienia dochodzi również w momencie obwieszczenia o zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Dłużnik może podjąć próbę zapobiegnięcia przerwaniu biegu przedawnienia poprzez złożenie stosownego sprzeciwu co do umieszczenia określonej wierzytelności w spisie[34], jednak samo złożenie sprzeciwu, odmiennie niż złożenie zastrzeżeń w uproszczonym postępowaniu układowym, nie będzie miało takiego skutku. Jakkolwiek złożenie zastrzeżeń przenosi automatycznie wierzytelność ze spisu wierzytelności do spisu wierzytelności spornych[35], tak sprzeciw podlega rozpoznaniu przez sędziego-komisarza i wcale nie musi on odnieść skutku. W takim przypadku wierzytelność pozostaje w spisie i może dojść do jej zatwierdzenia. W przypadku nieuwzględnienia wierzytelności w spisie na skutek złożonego sprzeciwu, wierzyciel będzie mógł przerwać bieg przedawnienia jedynie na skutek wytoczenia normalnego powództwa, co może uczynić w świetle art. 101 ust. 1 prawa restrukturyzacyjnego – pomimo uwzględnienia sprzeciwu.

Za powyższą argumentacją przemawia fakt, że nawet w przypadku umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności będzie stanowił tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi (art. 102 ust. 1 prawa restrukturyzacyjnego). Nieracjonalne byłoby przyjmowanie, że tak powstały tytuł egzekucyjny mógłby prowadzić do egzekucji wierzytelności przedawnionej. Należy zwrócić także uwagę na ochronę dobrej wiary wierzyciela. Skoro jego wierzytelność zostaje umieszczona w spisie wierzytelności, który zostaje następnie zatwierdzony, to kompletnie nieracjonalne z jego punktu widzenia byłoby wytaczanie osobnego powództwa przeciwko dłużnikowi celem ochrony swoich praw. Ponieważ spis wierzytelności przygotowywany jest przez nadzorcę lub zarządcę, a więc podmiot, za którym stoi powaga władzy publicznej, wierzyciel może racjonalnie zakładać, że jego prawo będzie realizowane. Ponadto, zaprezentowana tu interpretacja niweluje problem związany z brakiem złożenia jakiegokolwiek oświadczenia przez dłużnika, co w praktyce może mieć miejsce. W takim przypadku ciężko byłoby uznać, że z uwagi na brak oświadczenia dłużnika do przerwania biegu przedawnienia nie dojdzie, mimo że wierzytelność znalazła się w spisie. Na samym końcu należy również wskazać, że trudno byłoby zaakceptować fakt, że wierzyciel, którego wierzytelność została umieszczona w zatwierdzony spisie wierzytelności, musiałby – aby doprowadzić do przerwania biegu przedawnienia – wszcząć postępowanie sądowe, licząc się od samego początku z brakiem możliwości odzyskania kosztów postępowania z uwagi na okoliczność, że wierzytelność została umieszczona w spisie.

            Odmiennie wówczas należy ocenić sytuację, gdy wierzytelność nie została umieszczona przez nadzorcę lub zarządcę w spisie wierzytelności. W przypadku postępowania układowego oraz postępowania sanacyjnego wierzycielowi, którego wierzytelność nie została umieszczona w spisie wierzytelności, przysługuje prawo złożenia sprzeciwu co do pominięcia jego wierzytelności w spisie. Nie powinno budzić wątpliwości, że dokonanie takiej czynności będzie prowadziło do przerwania biegu przedawnienia w oparciu o art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Możliwość złożenia sprzeciwu nie przysługuje jednak w przypadku  postępowania układowego uproszczonego. Jeżeli w jego trakcie wierzytelność nie zostanie z urzędu umieszczona w spisie wierzytelności, lub też dłużnik złoży stosowane zastrzeżenia, skutkujące przeniesieniem wierzytelności do spisu wierzytelności spornych, wierzycielowi pozostanie wyłącznie wszczęcie regularnego postępowania sądowego. W takim jednak przypadku, koszty postępowania obciążą dłużnika, ponieważ nie było możliwości umieszczenia wierzytelności w spisie.

             

Zakończenie

 

            Podsumowując powyższe rozważania, należy zauważyć, że wprowadzenie przez ustawodawcę postępowań restrukturyzacyjnych spowodowało pewne komplikacje dla wierzycieli, związane z ustaleniem momentu przerwania biegu przedawnienia ich roszczeń. Rozwiązanie występujące w prawie upadłościowym, wymagające od wierzycieli niezwłocznego podjęcia działań celem przerwania biegu przedawnienia nie budzi większych wątpliwości jeśli chodzi o to, kiedy do niego dochodzi. W przypadku, gdy umieszczenie wierzytelności w spisie następuje z urzędu, bez żadnej aktywności wierzyciela, ustalenie tego momentu nie jest już jednak tak oczywiste. Co więcej, orzecznictwo i literatura przedmiotu nie zajęły jeszcze stanowiska w tym przedmiocie. Autorzy niniejszego opracowania opowiadają się niemnieji za poglądem, że (pomijając złożenie przez dłużnika oświadczenia o uznaniu wierzytelności) obwieszczenie o zatwierdzeniu spisu wierzytelności zawierającego daną wierzytelność będzie prowadziło do przerwania biegu przedawnienia. Jeżeli natomiast dana wierzytelność nie została umieszczona w spisie wierzytelności w trakcie postępowania układowego i sanacyjnego, wierzyciel będzie mógł przerwać bieg przedawnienia poprzez złożenie sprzeciwu, w przypadku zaś uproszczonego postępowania układowego – poprzez wytoczenie regularnego powództwa.

 

Summary

 

Placing the debts into the debt list ex officio in restructuring proceedings and the interruption of the limitation

 

Restructuring law stipulates that the debt list is made ex officio without necessity to undertake any actions by the creditors. This regulation brings however problems whether and when comes to the interruption of the limitation. This paper aims at discussing the provisions of law concerning preparation of the debt list and their analysis for which moment of the whole procedure is relevant as it comes to the interruption of the limitation.

 

Keywords: restructuring law, limitation, debt list

Pojęcia kluczowe: prawo restrukturyzacyjne, przedawnienie, spis wierzytelności

 

 

[PRZYPISY:]

 

[1] Dz. U. 2015 poz. 978., Dalej: prawo restrukturyzacyjne.

[2] Projekt ustawy dostępny pod adresem:http://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=2824 [2017.01.12, godz. 21:34].

[3] Ł. Lipowicz, (w:) Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, red. P. Filipiak, M. Geronim, B. Groele, A. Hrycaj, LEX: Wolters Kluwer 2017, Komentarz do art. 123, nb 3 i 5; por. także wyrok SN z 17.3.2011 r. (IV CSK 358/10), OSNC 2011/12, poz. 136.

[4] D. Chrapoński, (w:) Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, red. A. Torbus, A. Witosz, A.J. Witosz,  Warszawa: Wolters Kluwer 2016, s. 236 i 241.

[5] Por. Ł. Lipowicz, (w:) Prawo restrukturyzacyjne, Komentarz do art. 90, nb 2.

[6] S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, Warszawa: C.H. Beck 2016, s. 1051; D. Chrapoński, (w:) Prawo restrukturyzacyjne, s. 245; Ł. Lipowicz, (w:) Prawo restrukturyzacyjne, Komentarz do art. 90, nb 4.

[7] D. Chrapoński (w:) Prawo restrukturyzacyjne, s. 245.

[8] P. Zimmermann, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, Warszawa: C.H. Beck 2016, s. 1205.

[9] Ibidem, s. 1206.

[10] Przyjmuje się przy tym, że sprzeciw nie może być wniesiony przed złożeniem samego spisu wierzytelności, ale może być wniesiony przed ukazaniem się obwieszczenia o spisie. Por. Ł. Lipowicz, (w:) Prawo restrukturyzacyjne, Komentarz do art. 91, nb 5; por także. postanowienie SN z 15.9.2000 r. (I PKN 406/00), LEX OSNP 2002/8, poz. 190; uchwała SN z 9.2.2000 r. (III CZP 38/99), OSNC 2000/7-8, poz. 126.

[11] D. Chrapoński, (w:) Prawo restrukturyzacyjne, s. 247-248.

[12] Ustawa z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 Nr 43 poz. 296), dalej: k.p.c.

[13] S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne, s. 1052.

[14] D. Chrapoński, (w:) Prawo restrukturyzacyjne, s. 269.

[15] Por. P. Zimmermann, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne, s. 1230, s. 1566 i s. 1662; D. Chrapoński, (w:) Prawo restrukturyzacyjne, s. 271.

[16] S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne, s. 1061; D. Chrapoński, (w:) Prawo restrukturyzacyjne, s. 271-272. Por. jednak uchwałę Sądu Najwyższego z 5 marca 2009 r., III CZP 3/09, OSNC 2010, nr 1, poz. 1.

[17] D. Chrapoński, (w:) Prawo restrukturyzacyjne, s. 272.

[18] A. Brzozowski, (w:) Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz, Art. 1-44910, red. K. Pierzykowski, Warszawa: C.H. Beck 2015, s. 476.

[19] Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 Nr 16 poz. 93), dalej: k.c.

[20] A. Brzozowski, (w:) Kodeks cywilny, s. 476; por. także uchwała SN z 17.7.2003 r. (III CZP 43/03), OSNC 2004/10, poz. 151; wyrok SN z 18.2.2005 r. (V CK 467/04), „Monitor Prawniczy“ 2005, nr 6, s. 275.

[21] Por. P. Sobolewski, (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda, Legalis: C.H. Beck 2017, Komentarz do art. 123, nb.8.

[22] M. Mataczyński, M. Saczywko, (w:) Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz, Art. 1-44910, red. M. Gutowski, Warszawa: C.H. Beck 2016, s. 754.

[23] Por. P. Sobolewski, (w:) Kodeks cywilny, Komentarz do art. 123, nb. 60; P. Machnikowski, (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, Legalis: C.H. Beck 2016, Komentarz do art. 123, nb. I.3.

[24] Por. J. Kuźmicka-Sulikowska, Zapis na sąd polubowny i postępowanie przed tym sądem a przerwanie biegu przedawnienia roszczeń, „Arbitraż i Mediacja“ 2010, nr 4, s.17.

[25] Por. M. Mataczyński, M. Saczywko, (w:) Kodeks cywilny, s. 756; P. Sobolewski, (w:) Kodeks cywilny, Komentarz do art. 123, nb. 69; P. Machnikowski, (w:) Kodeks cywilny, Komentarz do art. 123, nb. II.2.

[26] A. Brzozowski, (w:) Kodeks cywilny, s. 477; P. Machnikowski, (w:) Kodeks cywilny, Komentarz do art. 123. nb. II.5; postanowienie SN z 8.10.1982 r., (I CZ 106/82), SIP Legalis nr 23355. Por. także  wyrok SN z 26.11.2004 r, (I CK 279/04), SIP Legalis nr 80164; M. Pyziak-Szafnicka, Przerwanie biegu przedawnienia przez uznanie, „Rejent“ 1993, nr 9, s. 28; M. Pyziak-Szafnicka, glosa do uchwały SN z dnia 26 kwietnia 1995 r., III CZP 39/95, OSP 1996, nr 7-8, s. 136; A. Stępień-Sporek, Kilka uwag o uznaniu niewłaściwym, „Gdańskie Studia Prawnicze“ 2010, nr 2, s. 197.

[27] Por. P. Sobolewski, Skutki prawne umowy o mediację, „Przegląd Prawa Handlowego“, 2007, nr 3, s. 36; A. Marek, Mediacja – sposób rozwiązywania sporów pracowniczych, „Służba Pracownicza“ 2008, nr 3, s. 12; J. Kuźmicka-Sulikowska, Przerwanie beigu przedawnienia roszczeń przez wszczęcie mediacji, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologizny“ 2016, nr 2, s. 127; P. Chańko, T. Strumiłło, Przerwanie biegu terminu przedawnienia na skutek wszczęcia mediacji, „Arbitraż i Mediacja“ 2010, nr 1, s. 33.

[28] Por. M. Mataczyński, M. Saczywko, (w:) Kodeks cywilny, s. 758; P. Sobolewski, (w:) Kodeks cywilny, nb. 95; P. Machnikowski, (w:) Kodeks cywilny, nb. III.3.

[29] Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. 2003 nr 60 poz. 535).

[30] A. Brzozowski, (w:) Kodeks cywilny, s. 476; M. Mataczyński, M. Saczywko, (w:) Kodeks cywilny, s. 754; P. Sobolewski, (w:) Kodeks cywilny, nb.38; P. Machnikowski, (w:) Kodeks cywilny, nb. I.2; A. Jakubecki, glosa do wyroku SN z dnia 6 października 2004 r., I CK 71/04, OSP 2005, nr 12, s. 146; M. Kos, P. Zimmerman,Wpływ czynności w postępowaniu o ogłoszenie upadłości i postępowaniu upadłościowym na przerwanie biegu przedawnienia roszczeń, „Monitor Prawa Bankowego 2013, nr 5, s. 75; Ł. Trela, A. Królik, Wpływ zdarzeń prawnych w toku postępowania upadłościowego i restrukturyzacyjnego na bieg przedawnienia, „Doradca Restrukturyzacyjny“ 2016, nr 2, s. 61.

[31] S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne, s. 1224.

[32] Por. jednak P. Zimmermann, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne, s. 1565 i s. 1662, który wskazuje, że jeżeli wierzytelność nie zostanie uznana choćby w części, to koszty postępowania poniesie zawsze dłużnik.

[33] S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne, s. 1224 i 1273.

[34] Oczywiście zgodnie z art. 91 ust. 1 prawa restrukturyzacyjnego sprzeciw może złożyć uczestnik  postępowania, a więc także inny wierzyciel.

[35] Technicznie rzecz biorąc, w świetle art. 90 ust. 2 zd. 2 prawa restrukturyzacyjnego, dokonuje tego sędzia-komisarz, jednakże nie ma on tu swobody decyzyjnej i jest związany stanowiskiem dłużnika. Z tego powodu można tu mówić o pewnym automatyzmie.



 

Copyrights © 2016 - PALESTRA