Skuteczność zobowiązania wekslowego wynikająca z blankietu opatrzonego podpisem pełnomocnika

Katarzyna Mróz, adwokat (Piastów)
e.Palestra 2017, poz. 11/A
A+ A-
 

 e.Palestra 2017, poz. 11/A

[data publikacji: 30.11.2017]

 

Katarzyna Mróz

 

Skuteczność zobowiązania wekslowego wynikająca z blankietu opatrzonego podpisem pełnomocnika - uwagi na tle odpowiedzialności mandatariusza

 

1. Wprowadzenie

 

            Instytucja „weksla in blanco” wiąże się z zagadnieniami o doniosłym znaczeniu dla polskiego piśmiennictwa prawniczego oraz judykatury. Problematyka związana z jednym z najbardziej elastycznych instrumentów finansowych charakteryzuje się znacznym stopniem złożoności oraz rozbieżności prezentowanych poglądów. Trudno wskazać w prawie wekslowym kwestię niebudzącą kontrowersji doktrynalnych, wynikających zarówno z analizy zagadnień fundamentalnych, jak i rozstrzygania kwestii incydentalnych. Powyższe spostrzeżenie implikuje konieczność przyjęcia rzeczowej struktury artykułu, pozwalającej na uporządkowanie różnorodnych kwestii, związanych w szczególności z określeniem czasu powstawania zobowiązania wekslowego, skuteczności zobowiązania wynikającego z blankietu opatrzonego podpisem pełnomocnika oraz zakresu odpowiedzialności mandatariusza z tytułu podpisania w imieniu mocodawcy papieru wartościowego. Dążąc do uporządkowania istotnych dla praktyki obrotu gospodarczego zagadnień prawa wekslowego, nie sposób pominąć materii leżącej na styku prawa cywilnego i karnego, ściśle powiązanej z aspektami poruszanymi w niniejszym artykule. Treść poniższego wywodu odzwierciedla określoną koncepcję „weksla in blanco”, co determinuje jego wewnętrzną systematykę i wnioski szczegółowe

 

2. Moment powstania zobowiązania wekslowego

 

            Przed przystąpieniem do właściwego przedmiotu niniejszych rozważań w pierwszej kolejności należy pochylić się nad kwestiami kluczowymi, to jest ustawowymi częściami składowymi weksla, pozwalającymi zrozumieć istotę poruszanych zagadnień oraz usunąć wątpliwości nasuwające się w drodze dokonywania wykładni przedmiotowej instytucji wekslowej. Punktem wyjścia do dalszej analizy jest zdefiniowanie wykorzystywanego w praktyce jako narzędzie zabezpieczenia wierzytelności „weksla in blanco”, określenie jego charakteru oraz znaczenia dla obrotu finansowego.

Niewątpliwie weksel, będący dokumentem potwierdzającym istnienie prawa majątkowego, a jednocześnie papierem wartościowym dającym podstawę do otrzymania sumy pieniężnej[1], jest zobowiązaniem charakteryzującym się szczególnym rygorem. Formalizm, będący korelatem surowości odpowiedzialności wekslowej, stanowiący przejaw bezpieczeństwa obrotu związanego z zabezpieczeniem interesów jego uczestników, dotyczy przede wszystkim wymogów ustawowych związanych z treścią dokumentu wekslowego, które mają charakter norm prawnych bezwzględnie obowiązujących (ius cogens). Mając na uwadze powyższą konstatację, jest rzeczą zrozumiałą, że na pierwszy plan wysuwają się formalne przesłanki powstania zobowiązania wekslowego.

Obowiązująca ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe[2], zwana w dalszej części niniejszego artykułu: „pr. weksl.”, będąca ius strictum, ściśle określa istotne elementy weksla (trasowanego). Wskazać należy, że podstawowy w tej dziedzinie przepis art. 1 pr. weksl. zajmuje się jedynie jego formą[3], pomijając materialne przesłanki, które rozstrzygają o ważności zobowiązania wekslowego[4]. W przypadku „weksla in blanco[5], będącego „niecałkowicie wypełnionym dokumentem wekslowym, podpisanym przez wystawcę z zamiarem zobowiązania się wekslowego i z przeznaczeniem puszczenia go w obieg, mogącym po wypełnieniu stać się wekslem zupełnym”[6], kwestia ważności przedmiotowego instrumentu finansowego wykorzystywanego w obrocie gospodarczym stanowi „prawdziwy probierz (crux interpretations) dla każdego, kto zajmuje się wykładnią przepisów prawa wekslowego”[7].

Stanisław Wróblewski, znakomity teoretyk prawa wekslowego podkreśla, że podpis stanowi najważniejszą część składową weksla[8], wpływając na doniosłość założeń stanowiących ratio legis omawianej regulacji[9]. Stwierdzenie to pozostaje w zgodzie z założeniami koncepcji umownej, zgodnie z którą podpis jest warunkiem koniecznym oraz jedną z najistotniejszych przesłanek, na których opiera się funkcja gwarancyjna weksla[10]. O tym, jak ważny i znaczący jest podpis wystawcy, stanowi jeden z fundamentalnych przepisów legis cambiariae – art. 7 prawa wekslowego[11]. Jakkolwiek pozornie regulacja ta może wydawać się marginalna, to pozostaje ona w ścisłym związku z podstawowymi instytucjami prawa wekslowego.

Słuszna jest praktycznie w każdym wypadku teza, iż podpis jest nie tylko elementem formy weksla, ale również stanowi podstawę i przyczynę zobowiązania wekslowego podpisującego, pod warunkiem, że pochodzi od osoby posiadającej zdolność wekslową i zdolność do działań wekslowych[12]. Podzielić należy pogląd P. Machnikowskiego, zgodnie z którym „wekslem in blanco jest dokument zaopatrzony w podpis złożony z zamiarem zaciągnięcia zobowiązania wekslowego, tj. podpis wystawcy, poręczyciela, indosanta, a w przypadku weksli trasowanych, także akceptanta i wydany odbiorcy, któremu podpisany pozostawia uzupełnienie brakujących składników treści”[13].

Dla ważności powstania zobowiązania wekslowego nie ma znaczenia wypełnienie całkowicie blankietu wekslowego zgodnie z wymaganiami prawa wekslowego[14] czy też późniejsze uzupełnienie weksla[15]. Istotnym warunkiem powstania zobowiązania wekslowego jest podpis, który musi zostać złożony najpóźniej w dniu przedstawienia weksla do zapłaty[16]. Powyższe stwierdzenie ściśle koresponduje z wyrażonym w orzeczeniu z dnia 1 maja 1936 roku stanowiskiem Sądu Najwyższego, zgodnie z którym „zobowiązanie wekslowe powstaje nie z chwilą płatności, lecz już przez samo podpisanie weksla”[17]. Istnienie weksla zupełnego jest wobec powyższego warunkiem realizacji praw z weksla in blanco na drodze właściwej dla zobowiązań wekslowych, którą przewiduje prawo wekslowe. Surową sankcją niedochowania braku podpisu wystawcy jest nieważność weksla, a co za tym idzie nieważność zobowiązania zawartego w takim dokumencie jako zobowiązania wekslowego.

Celem uzupełnienia powyższych konstatacji wskazać należy, iż w judykaturze ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym wykładnia treści weksla nie może prowadzić do usunięcia formalnych braków weksla[18]. Braki, o których mowa, powodujące nieważność weksla na podstawie art. 2 lub 102 pr. weksl., nie mogą być konwalidowane nawet przez ich uzupełnienie za zgodą sygnatariusza[19].  Powyższe twierdzenia stanowią asumpt do dalszych rozważań na temat skutków prawnych wywołanych złożeniem przez mandatariusza podpisu na dokumencie, który nie zawiera wszystkich cech weksla trasowanego.

 

3. Doniosłość prawna weksla opatrzonego podpisem pełnomocnika

 

„Kto umieszcza podpis na dokumencie, który nie zawiera wszystkich cech wekslu trasowanego, odpowiada wekslowo chyba że udowodni, że dokument później wypełniono niezgodnie z jego wolą. Wobec nabywcy w dobrej wierze, na którego weksel przeszedł po wypełnieniu, odpowiada pomimo niepoprawnego wypełnienia”[20]. Chociaż przytoczona definicja „weksla in blanco” powstała na gruncie prawa wekslowego z 1924 roku, jest ona adekwatna do obecnej regulacji prawnej.

Nie bez znaczenia dla dalszych rozważań jest fakt, że podpisanie „weksla in blanco” rodzi nie tylko określone prawa, ale również obowiązki wekslowe. Potwierdzenie powyższego założenia stanowi ugruntowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym, „kto umieścił swój podpis na blankiecie wekslowym ze świadomością, że dokument ten będzie, lub może być wypełniony zobowiązaniem wekslowym (czyli podpisał blankiet w takich okolicznościach i w takiej formie, że według panujących w obrocie zapatrywań należało wnosić, że miał zamiar zaciągnięcia zobowiązania wekslowego i tak podpisany blankiet oddał osobie trzeciej), ten podpisem swym – w związku z oddaniem blankietu – stworzył zobowiązanie do ponoszenia wekslowej odpowiedzialności po wypełnieniu blankietu treścią weksla, czyniącemu zadość wymaganiom art. 1 Prawa wekslowego”[21]. Składając podpis na dokumencie obejmującym oświadczenie woli, wyraził on bowiem wolę wywołania określonych skutków prawnych, dając jednocześnie wyraz temu, że dokument zawiera ostateczną, a nie jedynie projektowaną treść danego oświadczenia, nadto wskazując, że oświadczenie to jest zupełne oraz że pochodzi od osoby podpisanej[22].

Na tym tle wyłania się kluczowe dla analizowanych zagadnień pytanie, czy każde podpisanie blankietu tworzy „weksel in blanco[23]. Nie można bowiem pomijać sytuacji, gdy osoba składająca podpis nie posiada animus obligandi, czyli woli zobowiązania się wekslowego[24], oraz świadomości, że składając go, zaciąga zobowiązanie wekslowe. Istotne dla podejmowanej tematyki zagadnienie związane ze złożeniem na wekslu in blanco podpisu (rozumianego jako własnoręczny[25] twór graficzny, obejmujący co najmniej nazwisko podpisującego[26]) w takiej formie, że osoba trzecia ma podstawy przypuszczać, iż sygnatariusz miał wolę podpisania weksla, stanowi wycinek szerszej problematyki, którą z uwagi na ramy niniejszego artykułu nie sposób omówić. Jedynie celem pobudzenia do dalszych badań w dziedzinie prawa wekslowego wskazać należy, że w wielu sytuacjach (zwłaszcza granicznych) odpowiedź na pytanie, czy mamy do czynienia z ważnym podpisem, może nastręczać trudności[27].

            Kwestia wymagająca szczególnego omówienia, a to z uwagi na ryzyko dla każdego podpisującego weksel, związana jest z dokonywaniem przez osoby trzecie – w tym pełnomocnika – czynności wekslowych, w imieniu osób fizycznych, osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych mających zdolność wekslową. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 95 § 1 k.c., z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości czynności prawnej, przedstawiciel ma prawo złożyć podpis na wekslu in blanco, w imieniu swojego mocodawcy. Treść przepisu art. 38 k.c.[28] dopuszcza z kolei, aby pełnomocnicy[29], prokurenci[30] bądź organy powołane do reprezentacji[31], podpisały się[32] za osobę prawną.

Wywodzone z regulacji zawartej w przywołanej wyżej ustawie stanowisko dotyczące możliwości podpisywania przez pełnomocnika „weksla in blanco” w imieniu mocodawcy, wydaje się przesądzone, aczkolwiek w praktyce orzeczniczej nie było ono jednoznaczne. W wyroku z 13 marca 1928 r. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że „z weksla nie odpowiada osoba, którą na wekslu podpisała inna osoba, choćby z jej upoważnienia”[33]. Z kolei w wyroku z 22 maja 1930 r. Sąd Najwyższy stwierdził, iż „wymogu podpisu wystawcy na wekslu nie może zastąpić umieszczenie nazwiska wystawcy z jego upoważnienia przez osobę trzecią, ponieważ pojęcie podpisu – mieszczące w sobie według naturalnego znaczenia tego słowa – własnoręczne umieszczenie swego nazwiska, jest czynnością, którą tylko podpisujący sam może przedsięwziąć”[34]. Zagadnienie to doczekało się znacznej liczby wypowiedzi przedstawicieli doktryny, ujawniającej zasadnicze rozbieżności w tym zakresie[35].

Niewątpliwie podpisanie w cudzym imieniu „weksla in blanco” jest możliwe, wiąże się jednak z koniecznością umieszczenia na wekslu dodatku w postaci imienia i nazwiska zastąpionej osoby oraz swojego własnego podpisu z wyrażeniem stosunku pełnomocnictwa lub „zastępstwa do zastąpionej osoby”[36]. Udzielenie pełnomocnictwa albo inny tytuł do działania w cudzym imieniu nie upoważniają do podpisywania weksla li tylko cudzym nazwiskiem[37]. Powyższe pozostaje w zgodzie z fundamentalnym założeniem, że pełnomocnik (przedstawiciel) składa własne oświadczenie woli, jednakże w imieniu reprezentowanego[38]. Podpisanie weksla przez pełnomocnika działającego w granicach umocowania i w sposób określony przez prawo wekslowe – zgodnie z istotą przedstawicielstwa – pociąga za sobą bezpośrednie skutki w sferze prawnej osoby reprezentowanej, prowadząc do związania jej zobowiązaniem wekslowym[39].

 

4. Zakres odpowiedzialności mandatariusza z tytułu zaciągnięcia zobowiązania wekslowego

 

       Wiele wątpliwości, nie tylko w polskiej judykaturze, ale także w piśmiennictwie niemieckim[40], wywołuje sprawa wekslowej odpowiedzialności. Jest to bodaj najtrudniejsza kwestia, która od dawna stanowiła przedmiot kontrowersji. Wydaje się, że głównym jej źródłem jest zawikłanie problemu, które przez długi czas pozostawało nieprzezwyciężone. Jeśli jednak uczyni się polem analizy przepisy prawa karnego dotyczące przestępstw przeciwko dokumentom[41] bądź obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, wątpliwości związane z problematyką przedstawicielstwa przy podpisywaniu weksli zostaną rozstrzygnięte.

       Choć powszechnie przyjmuje się, że złożenie podpisu innej osoby z jej upoważnienia nie stanowi „sfałszowania podpisu”[42], to jednak w doktrynie zarysowuje się pogląd, zgodnie z którym podpisanie się za inną osobę na wekslu, choćby z jej upoważnienia, jest przestępstwem fałszerstwa w rozumieniu prawa karnego[43]. Powyższa konstatacja ma istotne znaczenie dla kwestii związanej z ustaleniem odpowiedzialności wekslowej podpisanego w ten sposób pełnomocnika. „Kto bowiem umieścił swój podpis na blankiecie wekslowym (…), ten podpisem swym w związku z oddaniem blankietu stworzył już z chwilą oddania dokumentu zobowiązanie swe do ponoszenia wekslowej odpowiedzialności po wypełnieniu blankietu treścią weksla, czyniącemu zadość wymaganiom art. 1 Prawa wekslowego.”[44]

       Wydawać by się mogło, że pełnomocnik działający z zachowaniem szczególnej staranności i ostrożności przy podpisywaniu weksli w cudzym imieniu, nie poniesie odpowiedzialności wekslowej. Podobne stanowisko ukształtowało się w orzecznictwie polskim na gruncie poprzednio obowiązującej regulacji prawnej[45]. Dopiero stopniowo torował sobie drogę pogląd, zgodnie z którym „żaden przepis prawa nie upoważnia nikogo do podpisywania innej osoby jej imieniem i nazwiskiem, bo byłoby to po prostu fałszowanie podpisu”[46]. Ostatecznie ewolucję tę zakończyła uchwała pełnej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 19 maja 1928 r., której brzmienie w tym miejscu przytoczyć należy: „Osoba, która nie podpisała weksla własnoręcznie, lecz upoważniła do podpisywania weksla zastępcę nie odpowiada wekslowo, jeżeli wystawca zamieścił na wekslu tylko podpis zastąpionego, bez uwidocznienia stosunku zastępstwa”[47]. W uzasadnieniu uchwały czytamy: „Przepis art. 8 pr. weksl. nie upoważnia nikogo do podpisywania obcej osoby tejże imieniem i nazwiskiem, bo byłoby to po prostu fałszowaniem podpisu”. Z tego też względu odpowiedzialność wekslowa osoby podpisanej nie może wchodzić tu w rachubę. Za przytoczoną tezą poszła późniejsza judykatura[48].

Przed przystąpieniem do dalszego przedmiotu rozważań należy zgłosić uwagę natury ogólnej. Regulacja art. 8 cytowanej ustawy dotyczy tylko tych przypadków, w których pełnomocnik podpisał weksel prawidłowo, swoim nazwiskiem i z ujawnieniem działania alieno nomine, tyle że bez umocowania albo z przekroczeniem jego zakresu[49]. Dyskusyjna może być kwestia, czy wekslowa odpowiedzialność falsi procuratoris powstaje w sytuacji, gdy ze względu na okoliczności leżące po stronie rzekomego mocodawcy (np. brak zdolności do czynności prawnych) nie mogło powstać zobowiązanie wekslowe osoby zastępowanej. Dawniej w literaturze udzielono na to pytanie odpowiedzi negatywnej, stwierdzając, że „odpowiedzialność zastępcy ma na celu pokryć jedynie podpis zastąpionego”[50].

Rozstrzygnięcie przedstawionej kwestii i ocena stanowiska Sądu Najwyższego nie jest zadaniem łatwym. Wydaje się jednak, że wiele argumentów przemawia za przyjęciem odmiennego rozwiązania. Przede wszystkim należy zauważyć, że odpowiada na podstawie art. 8 osoba, która podpisała weksel, podając się za organ nieistniejącej osoby prawnej[51]. Ustawa nie przewiduje, jakoby odpowiedzialność wekslowa rzekomego pełnomocnika powstawała jedynie w zakresie, w jakim mogłaby powstać odpowiedzialność zastąpionego[52]. Zgodnie z ugruntowanym w doktrynie prawa wekslowego poglądem, „rzekomy przedstawiciel przekraczający zakres swojego umocowania odpowiada za całą sumę wekslową, a nie jedynie za nadwyżkę nie mieszczącą się w granicach umocowania”[53]. Przemawia to za uniezależnieniem odpowiedzialności falsi procuratoris od teoretycznej możliwości powstania odpowiedzialności wekslowej rzekomego mocodawcy[54]. Rozwiązanie to służy nie sankcjonowaniu działań złośliwych lub niestarannych[55], ale wzmocnieniu zaufania uczestników obrotu przez zagwarantowanie odpowiedzialności wekslowej osób podpisanych na wekslu[56].

W świetle powyższego zasadnym jawi się wskazanie, że podpis osoby nieupoważnionej do zaciągnięcia zobowiązania wekslowego powodować będzie jej odpowiedzialność za zapłatę weksla jak wystawcy. Dopełnieniem powyższej konstatacji jest stwierdzenie, że nie zawsze brak umocowania przedstawiciela będzie prowadził do powstania jego odpowiedzialności. Spostrzec należy, że z treści przepisu art. 8 pr. weksl. nie wynika, czy druga strona, która wiedziała o braku umocowania, korzysta z ochrony przewidzianej tym przepisem. Kwestia ta stała się przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 4 grudnia 1988 r., III CKN 60/98, stwierdził, iż „według art. 8 Prawa wekslowego, rzekomy przedstawiciel – tj. ten, kto złożył podpis na wekslu w cudzym imieniu lub jako organ osoby prawnej, nie mając do tego umocowania – sam odpowiada wekslowo, zgodnie z treścią złożonego oświadczenia woli, chyba że jego kontrahent wiedział o braku umocowania”[57].

Przesądzając sprawę odpowiedzialności wskazać należy, że „ten odpowiada z weksla, kto weksel wystawił”[58], upraszczając zaś rozważania – ten, kto weksel podpisał. Zgodnie z ugruntowaną linią orzecznictwa powojennego, tylko własnoręczny podpis na wekslu może stanowić podstawę odpowiedzialności wekslowej[59]. Złożenie podpisu na wekslu niewadliwym formalnie – a zatem stwarzającym pozór istnienia ważnego zobowiązania osoby na niej podpisanej – i wydanie go wekslobiorcy, uzasadnia odpowiedzialność sygnatariusza niezależnie od wszelkich okoliczności w wekslu niewyrażonych[60]. Uznać należy słuszność stanowiska zaprezentowanego w doktrynie, zgodnie z którym działanie pełnomocnika podpisującego „weksel in blanco”, bez wyrażenia stosunku pełnomocnictwa, może wypełniać znamiona czynu zabronionego, o którym mowa w art. 270 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. z 2017 r. poz. 966)[61], zwanej w dalszej części niniejszego artykułu: „k.k.” i art. 310 k.k.[62]

Ochrona autentyczności i prawdziwości treści dokumentu stanowi warunek prawidłowego, pewnego i niezakłóconego obrotu prawnego. Każda zmiana treści dokumentu, która nadaje mu właściwości, których nie miał pierwotnie i dzięki którym dokument staje się bardziej przydatny do swojego przeznaczenia, zakłóca to bezpieczeństwo. Manipulacja czy też ingerencja w formę, treść lub kształt dokumentu w celu stworzenia pozorów autentyczności, tzn. pozoru, że napisane czytelnie imiona i nazwiska pochodzą od wystawcy weksla, powoduje nieważność podpisu, a co za tym idzie nieważność zobowiązania[63]. Już li tylko ta okoliczność winna przesądzać o odpowiedzialności osoby dokonującej uzupełnienia weksla w miejscu przeznaczonym dla wystawcy, bez wyrażenia stosunku zastępstwa lub pełnomocnictwa.

Na zakończenie niniejszych rozważań zasadnym jawi się pochylenie nad zagadnieniem z dziedziny prawa karnego, jednakże mającym istotne znaczenie dla dorobku polskiej cywilistyki, to jest pojęciem winy. Słuszne jest wskazanie, że prawo cywilne nie definiuje pojęcia winy. Korzystając z dokonanych na gruncie prawa karnego ustaleń interpretacyjnych przyjąć należy, że termin ten zawiera dwa elementy składowe: obiektywny i subiektywny, przy czym pierwszy z nich oznacza niezgodność zachowania się z obowiązującymi normami postępowania, a więc szeroko rozumianą bezprawność, drugi – dotyczy stosunku woli i świadomości działającego do swojego czynu[64].

W przywołanym wyżej wyroku z 26 września 2003 roku Sąd Najwyższy przesądził, że na gruncie prawa cywilnego winę można przypisać podmiotowi prawa w sytuacji, w której istnieją podstawy do negatywnej oceny jego zachowania, tak z punktu widzenia obiektywnego, jak i subiektywnego. W świetle art. 415 k.c. nawet najmniejszy stopień winy sprawcy szkody wystarczy do obciążania go odpowiedzialnością cywilną[65]. Mając na uwadze okoliczność, że pełnomocnikiem jest profesjonalista, osoba zaufania publicznego, którego obowiązuje staranność szczególna, to jest staranność większa niż staranność wymagana od przeciętnego obywatela, rozważania na temat możliwości przypisania winy przedstawicielowi procesowemu powinny dokonywać się z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, określonego w art. 355 § 2 k.c.

Wykonywanie zawodu, który wymaga od osób przestrzegania obowiązujących zasad porządku prawnego, etyki zawodowej, jak również spełniania wysokich standardów, nie może powodować szkód u osób trzecich[66]. Uznanie, że pełnomocnik podpisujący się za osobę trzecią na blankiecie wekslowym, bez wyrażenia stosunku łączącego go z mocodawcą, nie przewidywał skutków swojego działania, z punktu widzenia jego odpowiedzialności nie ma znaczenia. Profesjonalny pełnomocnik winien bowiem zachować szczególną staranność i przejrzystość przy wypełnianiu weksla, wiedząc, że jest to zobowiązanie abstrakcyjne[67].

Mając na uwadze, że blankiet wekslowy jest dokumentem uprawniającym do świadczenia pieniężnego, zaś jego autentyczność jest dobrem prawnym chronionym przez art. 310 k.k.[68], działanie polegające na złożeniu przez pełnomocnika podpisu na wekslu in blanco w miejscu wyłącznie zastrzeżonym dla wystawcy weksla, bez wyrażenia stosunku pełnomocnictwa, uznać należy za noszące znamiona winy umyślnej[69]. Takie zachowanie należy uznać za bezprawne, niedopuszczalne na gruncie przepisów prawa karnego, jak również cywilnego, a nade wszystko sprzeczne z zasadą wyrażoną explicite w art. 1 prawa wekslowego, zgodnie z którą, wszelkie podpisy na wekslu muszą być autentyczne i muszą pochodzić od wystawcy.


5. Podsumowanie

 

            Problematyka skuteczności zobowiązania wekslowego wynikająca z blankietu opatrzonego cudzym podpisem ma węzłowe znaczenie dla cywilistycznej praktyki. Pojawiające się na tym tle istotne dla dziedziny prawa wekslowego zagadnienia, spetryfikowane przez orzecznictwo sądowe, zachowujące in extenso swoją aktualność, pozwalają przesądzić o odpowiedzialności pełnomocnika za złożenie podpisu na dokumencie wekslowym, bez wyrażenia stosunku pełnomocnictwa. Zgodnie z ogólną zasadą, kto złożył swój podpis na wekslu, musi liczyć się z tym, że może być zobowiązany wobec każdoczesnego posiadacza weksla do jego zapłaty. Nawet uznanie zobowiązania wekslowego ze strony osoby wymienionej na wekslu, jednak na nim nie podpisanej, nie ma znaczenia prawnego, gdyż tylko podpis na wekslu rodzi zobowiązanie wekslowe.

            Rozważania na temat odpowiedzialności pełnomocnika za złożenie podpisu na wekslu, w imieniu mocodawcy przekonują, że w praktyce „weksel in blanco” stanowi skomplikowany instrument finansowy, powodujący więcej trudności niż pożytku. Dla jednych wciąż jest strapieniem, dla tych zaś, co mają „słaby charakter, weksel stanowi pokusę, ale i specjalnie skuteczny środek do zerwania więzów między człowiekiem a jego własnością, anonimowe narzędzie do wyzyskiwania i wywłaszczania”[70].

 

Summary

 

Katarzyna Mróz

 

EFFECTIVENESS OF PROMISSORY NOTE OBLIGATIONS RESULTING FROM DOCUMENTS SIGNED BY THE REPRESENTATIVE – COMMENTS ABOUT THE RESPONSIBILITY OF THE PROXY

 

 

The purpose of this paper is to discuss the essence and importance of the legal representative's signature on the document promissory notes. The Act of 28 April 1936 – Bills of Exchange Law is an introduction to the reflection on the consequences of signing by the legal representative bill. Now the responsibility of the legal representative of the process seems inevitable. Bill of exchange liability give rise to legal consequences under civil and criminal law.

 

Keywords: bill of exchange, issuer of the promissory note, agent for litigation, signature, liability 

Pojęcia kluczowe: weksel, wystawca, pełnomocnik procesowy, podpis, odpowiedzialność

 

[PRZYPISY]

 

[1] Nieuzupełniony weksel in blanco (niezawierający wskazania remitenta, sumy wekslowej, terminu zapłaty) nie pełni roli środka płatniczego, gdyż nie stwierdza istniejącej wierzytelności wekslowej. Por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1107/00, OSNC 2003/4/55.

[2] Dz.U. z 2016 r. poz. 160.

[3] S. Wróblewski, Prawo wekslowe i czekowe z 28 kwietnia 1936, Kraków: Leon Frommer 1936, s. 36.

[4] Powszechnie przeprowadza się rozróżnienie między formalnymi i materialnymi przesłankami powstania zobowiązania wekslowego. Zob. A. Baumbach, W. Hefermehl, Wechselgesetz und Scheckgesetz, München: Verlag von C.H. Beck 1990, s. 107.

[5] Por. art. 10 pr. weksl.

[6] A.D. Szczygielski, Instytucja wekslu in blanco na tle doktryny i orzecznictwa sądowego, „Głos Sądownictwa” 1934, nr 3, s. 219. Podobnie definiował „weksel in blanco” M. Honzatko wskazując, że jest to „dokument niezawierający wszystkich, prawem wymaganych cech weksla, zaopatrzony jednak podpisem, który ma autora związać wekslowo”. Por. M. Honzatko, Obieg weksla in blanco, Lwów: Towarzystwo Naukowe 1934, s. 4, także: H. Ritterman, Weksel in blanco, „Głos Sądownictwa” 1933, nr 4, s. 2401; J. Namitkiewicz, Zarys prawa handlowego, Warszawa: Nakład Instytutu Społecznego 1934, s. 187; I. Heropolitańska, Weksel w obrocie gospodarczym, Warszawa: Wolters Kluwer 2015, s. 72.

[7] A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, Warszawa: LexisNexis 2003, s. 82.

[8] Wymagania określone w art. 1 pkt 8 pr. weksl. odnoszą się jedynie do podpisu prawidłowego w znaczeniu formalnym (zewnętrznym), nie zaś materialnym. Podpis formalnie prawidłowy może bowiem z różnych względów nie zobowiązywać osoby podpisanej (np. ze względu na brak zdolności do zaciągania zobowiązań wekslowych albo brak świadomości lub swobody) bądź osoby, co do której stworzono pozór podpisania przez nią weksla (przy podpisie sfałszowanym albo podpisaniu weksla za osobę nieistniejącą).

[9] Podpis wywołuje pewne skutki prawne, uzasadnia formalną ważność weksla oraz legitymację formalną posiadacza dokumentu. Spostrzec należy, że prawo wekslowe nie zajmuje się zagadnieniem dotyczącym podpisów, jak również nie reguluje kwestii związanej ze zdolnością do wystawiania weksla. Zob. I. Rosenblüth, Prawo wekslowe: komentarz, orzecznictwo, Warszawa: Pia Print, 1994, s. 59.

[10] O istocie podpisu mającego wpływ na ważność zobowiązania wekslowego – zob. wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 1933 r., Rw. III 249/33, PPH z 1933 r., poz. 1125, zgodnie z którym, „okoliczność, że wystawca weksla własnego podpisał go także mylnie jako żyrant, nie pozbawia remitenta weksla prawa dochodzenia z weksla sumy wekslowej przeciwko jego wystawcy”.

[11] Stosownie do treści art. 7 pr. weksl., „Jeżeli na wekslu znajdują się podpisy osób, niezdolnych do zaciągania zobowiązań wekslowych, podpisy fałszywe, podpisy osób nieistniejących albo podpisy, które z jakiejkolwiek innej przyczyny nie zobowiązują osób, które weksel podpisały lub których nazwiskiem weksel został podpisany, nie uchybia to ważności innych podpisów.” Przepis ten, będący przejawem samodzielności podpisów wekslowych oraz materialnej niezależności zobowiązań wekslowych, ma przede wszystkim znaczenie formalne. Pozwala on na rozróżnienie istnienia formalnie prawidłowego podpisu od istnienia zobowiązania wekslowego osoby podpisanej.

[12] Nieodzowną przesłanką zaciągnięcia zobowiązania wekslowego, w jakimkolwiek charakterze (wystawcy weksla własnego, wystawcy weksla trasowanego, akceptanta, indosanta lub poręczyciela) jest wyrażenie stosownego oświadczenia woli w dokumencie czyniącym zadość wymaganiom formalnym określonym w art. 101 w zw. z art. 102 pr. weksl. lub wymaganiom formalnym przewidzianym w art. 1 w zw. z art. 2 cytowanej ustawy. Por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 8 marca 2017 r., I ACa 1054/16, LEX nr 2278182.

[13] Stwierdzenie to koresponduje ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 1 marca 1935 roku, C I 2022/34, zgodnie z którym „tak zwany weksel in blanco zawiera już zobowiązanie wekslowe, gdyż uważa się, że dokument wydany został w zamiarze takiego zobowiązania się przez podpisującego weksel” (opubl. MPHiW 1935, nr 6-7, s. 205). Por. P. Machnikowski, Weksel własny in blanco, Warszawa: C.H. Beck 2002, s. 64.

[14] Zdaniem S. Wróblewskiego, „weksel in blanco ściśle związany jest z umową zawartą między wystawcą i remitentem, która powinna zawierać zarówno upoważnienie do uzupełnienia weksla, jak również określać warunki i sposób uzupełnienia weksla”. Przepisy prawa wekslowego nie przewidują określonej formy i treści porozumienia, stąd przyjmuje się, że może być ono zawarte w dowolnej formie, także ustnej. Szerzej: S. Wróblewski, Prawo wekslowe i czekowe, s. 107; A.D. Szczygielski, Instytucja wekslu in blanco na tle doktryny i orzecznictwa sądowego, „Głos Sądownictwa” 1934, s. 216.

[15] Wyrok Sądu Najwyższego z 17 września 2004 r., V CK 60/04, OSN 2005, nr 8, poz. 144.

[16] Por. H. Ritterman, Weksel in blanco, „Głos Sądownictwa” 1933, nr 4, s. 201; I. Rosenblüth, Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz: orzecznictwo – przepisy związkowe, t. 1, Kraków: Księgarnia Powszechna 1936, s. 173; T. Komosa, W. Opalski, Prawo wekslowe. Prawo czekowe. Komentarz, Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze PWN 1997, s. 41; A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, s. 86; S. Wróblewski, Prawo wekslowe i czekowe, s. 61-62; M. Honzatko, Obieg weksla in blanco, s. 4; P. Machnikowski, Weksel własny in blanco, s. 91.

[17] Wyrok Sądu Najwyższego z 1 maja 1936 r., C III 887/34, RPES 2/36, s. 187.

[18] W doktrynie można odnaleźć poglądy na temat powstania zobowiązania z weksla in blanco dopiero
z chwilą jego całkowitego wypełnienia. Por. wyroki Sądu Najwyższego z: 28 czerwca 1935 r., III C 231/34, Zb. Orz. SN 1936, poz. 18; 30 kwietnia 1954 r., I PR 327/62, niepubl.; także uchwała składu 3 sędziów Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 1993 r., III CZP 7/93, OSN 1993, nr 11, poz. 199; podobnie: W. Opalski, T. Komosa, Prawo wekslowe. Prawo czekowe, s. 38.

[19] S. Wróblewski, Prawo wekslowe i czekowe, s. 39; A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, s. 70. Por. także wyroki Sądu Najwyższego z: 23 lutego 1933 r., Rw. III 2338/32, „Przegląd Prawa i Administracji” 1933, poz. 196 oraz 19 grudnia 1962 r., II CR 1148/61, RPEiS 1964, nr 1, s. 386, zgodnie z którym „uzupełnienie weksla in blanco powoduje skutki ex tunc, tj. ma takie znaczenie, jakby weksel już w chwili podpisania go był uzupełniony, oczywiście o ile uzupełniona treść weksla odpowiada wymogom art. 1 [art. 101] ustawy Prawo wekslowe”.

[20] Por. art. 2 ust. 5 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 listopada 1924 r. o prawie wekslowem (Dz.U. z 1924 r. Nr 100, poz. 926).

[21] Wyrok Sądu Najwyższego z 2 maja 1935 r., C III 138/34, RPES z 1936 r., s. 151.

[22] M. Czarnecki, L. Bagińska, Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz, Warszawa: C.H. Beck 2008, s. 133.

[23] A.D. Szczygielski, Prawo wekslowe i czekowe 1936, Warszawa: Bibljoteka Prawnicza 1936, s. 52.

[24] W praktyce wolę tę wyraża porozumienie wekslowe, deklaracja wekslowa nie jest konieczna przy wystawieniu weksla in blanco. Tak H. Ritterman, Weksel in blanco, „Głos Sądownictwa” 1933, nr 4, s. 202; A.D. Szczygielski, Weksel in blanco, Warszawa: F. Hoesick 1934, s. 13.

[25] Własnoręczność, pełniąca funkcję identyfikacyjną, zawiera w sobie osobiste cechy charakteru pisma podpisującego (ukształtowanie liter, ich łączenie), które pozwalają na stwierdzenie za pomocą graficznej ekspertyzy pisma, że jest on autentyczny. Podpisem nie będzie zatem podpis złożony przy pomocy pieczęci lub maszyny do pisania, podpis z użyciem facsimile (inaczej niż w przypadku papierów wartościowych na okaziciela – art. 92110 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. z 2017 r. poz. 459, zwanej w dalszej części niniejszego artykułu: „k.c.”). Por. A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, s. 59. Z punktu widzenia zaufania obrotu, w doktrynie i judykaturze zasadnie podnosi się, że podpis powinien pozwalać przeciętnemu uczestnikowi obrotu na zidentyfikowanie wystawcy. Tak uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 30 grudnia 1993 r., III CZP 146/93, OSN 1994, nr 5, poz. 94; także wyroki Sądu Najwyższego z: 23 marca 1932 r., III 1 Rw 515/32, Zb. Orz. Sn 1932, poz. 67; 12 maja 1933 r., II C Rw. 603/33, Zb. Orz. SN 1934, poz. 33; 8 maja 1997 r., II CKN 153/97, LEX nr 55391; 24 czerwca 2009 r., I CSK 447/08, LEX nr 584189.

[26] Zgodnie z poglądem utrwalonym jeszcze na tle przepisów Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 14 listopada 1924 r. o prawie wekslowem, nieważny jest weksel podpisany przez wystawcę wyłącznie imieniem, nawet jeżeli identyfikuje on wystawcę w sposób bezsporny (inaczej niż przy testamencie halograficznym – zob. wyrok Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 1960 r., III CO 8/60, OSN 1961, nr 1, poz. 27). „Pojęcie podpisu mieści w sobie własnoręczne umieszczenie na wekslu imienia i nazwiska lub co najmniej nazwiska podpisującego”. Tak wyroki Sądu Najwyższego z: 19 marca 1928 r., Rw. 2483/27, OSP 1928, poz. 419; 22 maja 1930 r., Rw. 2663/29, OSP 1930, poz. 323; 5 listopada 1930 r., III 1 Rw. 613/30, Zb.Urz. 1932, poz. 158; 12 maja 1933 r., C II 603/33, Zb.Urz. 1934, poz. 33. Celem uzupełnienia wskazać należy, że na ważność weksla nie wpływa fakt zmiany przez wystawcę weksla nazwiska lub firmy – w sytuacji, gdy wystawcą jest osoba prawna lub podmiot niebędący osobą fizyczną, ani osobą prawną, mający jednak z mocy przepisów ustawy zdolność do zaciągania zobowiązań – po wystawieniu weksla. Por. wyroki Sądu Najwyższego z: 5 listopada 1930 r., III. 1 Rw. 615/30, Zb. Orz. SN z 1930 r., poz. 232; 30 grudnia 1993 r., III CZP 146/93, OSN 1994, Nr 5, poz. 94; uchwała Sądu Najwyższego z 10 października 2013 r., III CZP 54/13, OSNC 2014/6/56.

[27] A. Szpunar, O podpisie wystawcy weksla, „Rejent” nr 2/1993, s. 70.

[28] Zgodnie z art. 38 k.c., „Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie”.

[29] Por. m.in. art. 98-109 k.c., art. 118 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1577), zwanej w dalszej części niniejszego artykułu: „k.s.h.”, art. 138 § 1 k.s.h., art. 161 § 2 k.s.h., art. 323 § 2 k.s.h. Zestawienie to ma jedynie charakter orientacyjny.

[30] Por. rozdział III k.c., art. 41 § 1 k.s.h., art. 205 § 1 k.s.h., art. 373 § 3 k.s.h.

[31] „Pojęcie »przedstawicielstwo« z art. 8 ustawy z 1936 r. - Prawo wekslowe należy rozumieć w szerokim tego słowa znaczeniu, przepis ten dotyczy nie tylko przedstawicielstwa ustawowego oraz pełnomocnictwa, ale również działania organu osoby prawnej jako reprezentanta tej osoby.” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23 lutego 2016 r., I ACa 844/15, LEX nr 2047215). Por. także: art. 29 § 1 k.s.h. (dotyczy spółek osobowych), art. 96 § 1 k.s.h. (spółka partnerska), art. 117 k.s.h. (spółka komandytowa), art. 137 § 1 k.s.h. (spółka komandytowo-akcyjna), art. 201 § 1 k.s.h. w zw. z art. 205 § 1 k.s.h. (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością), art. 368 § 1 k.s.h. w zw. z art. 373 § 1 k.s.h. (spółka akcyjna).

[32] Za dopuszczalne uznaje się podpisanie weksla przez reprezentanta obok pieczęci firmowej osoby prawnej. Przyjmuje się, że w takiej sytuacji pieczęć identyfikująca dłużnika wekslowego (osobę prawną) oraz podpis osoby fizycznej działającej w jej imieniu wykazują związek przestrzenny i merytoryczny. Tak S. Glaser, A. Mogilnicki, Kodeks Karny. Komentarz. Prawo o wykroczeniach – przepisy wprowadzające – tezy z orzeczeń Sądu Najwyższego – wyciągi z motywów ustawodawczych, Kraków: Księgarnia Powszechna 1934, s. 607. Por. także wyroki Sądu Najwyższego z: 20 czerwca 1927 r., K 219/27; 20 lipca 2008 r., V CK 9/06, „Przegląd Sądowy” 2012, nr 1, s. 113; aprobująco S. Czarnecki, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 20 lipca 2008 r., s. 117-118. Bardziej restrykcyjne stanowisko (wymagające złożenia podpisu pod pieczęcią) wyrażone zostało w piśmiennictwie. Zob. I. Heropolitańska, Prawo wekslowe i czekowe. Praktyczny komentarz, Warszawa: Wolters Kluwer 2011, s. 65-69 oraz cytowana tam literatura.

[33] Wyrok Sądu Najwyższego z 13 marca 1928 r., Rw. III 508/28, „Przegląd Prawa Handlowego” 1929, poz. 386.

[34] Wyrok Sądu Najwyższego z 22 maja 1930 r., Rw 2663/29, OSP 1930, poz. 323.

[35] Por. wyrok Sądu Najwyższego z 2 listopada 1932 r., III C 124/32, RPES z 1933 r., str. 468, zgodnie z którym „art. 1 pkt 3 Prawa wekslowego czyni wekslowi zadość, jeżeli figuruje na nim podpis, który może być cywilnym lub handlowym oznaczeniem osoby zdolnej do przejęcia zobowiązań wekslowych, bez względu na to, czy użyto go słusznie lub błędnie.”

[36] Wyrok Sądu Najwyższego z 13 marca 1928 r., III Rw. 2485/27, PS z 1932 r., poz. 536 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 16 kwietnia 2008 r., I ACa 235/08, Lex nr 466417, zgodnie z którym, „W przypadku, gdy wspólnicy spółki jawnej podpisują weksel, działając jako jej reprezentanci, musi to zostać uwidocznione w tekście weksla, w przeciwnym zaś wypadku wspólnicy tacy sami staną się dłużnikami wekslowymi”.

[37] „Osoba, która nie podpisała weksla własnoręcznie, lecz upoważniła do podpisu zastępcę, nie odpowiada wekslowo, jeżeli zastępca zamieścił na wekslu tylko podpis osoby zastąpionej bez uwidocznienia stosunku zastępstwa”. Tak wyrok Sądu Najwyższego z 19 maja 1928 r., Rw. 2483/27, RPES z 1928 r., str. 1033.

[38] M. Pazdan, (w:) K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz do art. 1-44911, Warszawa: C.H. Beck 2005, s. 381 i cytowana tam literatura.

[39] Odmienny pogląd wyraził A. Szpunar, który uznał, że „dopóki weksel nie zostanie uzupełniony w sposób nadający mu cechy weksla, osoby podpisane na wekslu in blanco nie mogą być traktowane jako zobowiązane wekslowo. Jeżeli weksel in blanco zostanie uzupełniony niezgodnie z art. 1 i 2 albo 101 i 102 pr. weksl., wówczas taki weksel będzie nieważny, zaś osoby na wekslu podpisane nie będą dłużnikami wekslowymi”. Por. A. Szpunar, Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, s. 95.

[40] Por. m.in. W. Zöllner, Wertpapierrecht. Ein Studienbuch, München 1987, s. 71.

[41] Począwszy od analizy i wykładni aktów prawnych państw zaborczych, poprzez kolejne normy prawa karnego związane z wekslem, należy zauważyć, że większość unormowań uznawało weksel za dokument inkorporujący określone prawa, zatem w większości przypadków przestępstwa związane z wekslem miały charakter przestępstw przeciwko dokumentom. Por. A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, s. 82.

[42] Por. wyroki Sądu Najwyższego z: 18 kwietnia 1931 r., I 1 K 4/31, Zb. Orz. SN K. 1931, poz. 143; 20 maja 1931 r., I 4 K. 343/32, OSP 1931, poz. 345; 10 kwietnia 1934 r., I C 47/33, Zb. Orz. SN 1934, nr 10, poz. 678.

[43] W sferze odpowiedzialności wekslowej sytuacja przedstawiciela (pełnomocnika) jest analogiczna do sytuacji osoby fałszującej podpis. Por. A. Szpunar, O podpisie wystawcy weksla, „Rejent” 1993, nr 3, s. 70; także wyrok Sądu Najwyższego z 22 września 1932 r., III 1 Rw 1386/32, Zb.Urz. 1932, poz, 158.

[44] Por. wyroki Sądu Najwyższego z: 2 listopada 1936 r., C.II. 1454/36, OSP 1937, poz. 409 oraz 2 maja 1935 r., III C 138/34, RPEiS 1936, s. 151.

[45] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 listopada 1924 r. o prawie wekslowem.

[46] A. Szpunar, O podpisie wystawcy weksla, „Rejent” nr 2/1993, s. 83.

[47] OSP 1928, poz. 419.

[48] Przeciwnikiem zaprezentowanego stanowiska był S. Wróblewski, który podnosił, że przepis art. 8 pr. weksl. nie zajmuje się kwestią, czego potrzeba do podpisania weksla cudzym imieniem. W ocenie tego autora, „przepis ten nie żąda expressis verbis zamieszczenia dodatku, wskazującego na istnienie pełnomocnictwa.” S. Wróblewski, Prawo wekslowe i czekowe, s. 53; podobnie A. Szpunar, O podpisie wystawcy weksla, „Rejent” nr 2/1993, s. 84.

[49] A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, s. 83; M. Czarnecki, L. Bagińska, Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz, Warszawa: C.H. Beck 2005, s. 167-168.

[50] Tak A. Doliński, Polskie prawo wekslowe, Poznań 1925, s. 163; odmiennie A. Górski, Prawo wekslowe i czekowe, Warszawa: Krajowy Instytut Wydawniczy 1925, s. 71 z powołaniem na doktrynę niemiecką.

[51] I. Rosenblüth, Prawo wekslowe i czekowe, s. 161.

[52] A. Górski, Prawo wekslowe i czekowe, s. 71.

[53] A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, s. 80.

[54] Inaczej I. Rosenblüth, Prawo wekslowe i czekowe, s. 161, dla braku zdolności wekslowej rzekomego mocodawcy.

[55] Nieco inaczej A. Szpunar, M. Kaliński, Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, s. 79 z powołaniem na P. Drapałę, Odpowiedzialność odszkodowawcza pełnomocnika rzekomego, „Przegląd Prawa Handlowego” 2002, nr 9, s. 42.

[56] A. Baumbach, W. Hefermechl, M.Casper, Wechselgesetz. Scheckgesetz. Recht der kartengestützten Zahlungen, München 2008, s. 146; W. Zöllner, Wertpapierrecht, s. 77.

[57] OSNC 1999/7-8/126, Pr.Gosp. 1999/7/4, Biul.SN 1999/5/6; z glosą aprobującą W. Kubala, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 4 grudnia 1998 r., III CKN 60/98, „Prawo Spółek” 2000, nr 11, s. 49.

[58] Wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 1935 r., C II 354/35, PS z 1936 r., poz. 232.

[59] Tak wyrok Sądu Najwyższego z 30 czerwca 1998 r., I CKN 706/97, LEX nr 518088.

[60] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 2 lipca 2015 r., II AKa 100/15, LEX nr 1798725.

[61] Zamachy skierowane przeciwko wekslowi in blanco w rozumieniu art. 270 § 2 k.k. mogą polegać na: a) podrobieniu weksla łącznie z nakreśleniem falsyfikatu podpisu wystawcy; b) uzupełnieniu weksla w sposób niezgodny z upoważnieniem udzielonym przez wystawcę; c) uzupełnieniu weksla przez osobę trzecią nie dysponującą upoważnieniem wystawcy. Por. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2017 r., III KK 121/17, LEX nr 2298276 oraz postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20 lutego 2013 r., II AKz 34/13, LEX nr 1342004.

[62] J. Skorupka, Weksel własny in blanco jako przedmiot wykonawczy w przestępstwie z art. 310 § 1 k.k., PS 2007, nr 1, s. 79.

[63] Tak wyrok Sądu Najwyższego z 1 lutego 1988 r., II KR 7/88, OSNPG 1989, z. 1.

[64] Wyrok Sądu Najwyższego z 26 września 2003 r., IV CK 32/02, LEX nr 146462.

[65] Wyrok Sądu Najwyższego z 10 października 1975 r., sygn. I CR 636/75 niepubl.

[66] Wyrok Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2006 r., sygn. akt III CKN 694/00, niepubl.

[67] Osłabienie abstrakcyjności zobowiązania wekslowego ucieleśnionego w wekslu in blanco przejawia się w tym, że po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty wydanego na podstawie weksla gwarancyjnego, spór z płaszczyzny stosunku prawa wekslowego przenosi się na ogólną płaszczyznę stosunku prawa cywilnego.

[68] „Przestępstwo z art. 310 k.k. skierowane jest przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi. Dobro podmiotu, którego podpis podrobiono na papierze wartościowym nie jest ani indywidualnym, ani rodzajowym przedmiotem ochrony i czyn ten nie narusza bezpośrednio dobra prawnego takiej osoby.” Por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 12 lutego 2015 r., II AKa 318/14, LEX nr 1755177 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 3 października 2013 r., II KK 117/13 (Prok. i Pr. - wkł. 2014/1/10). Takie stanowisko zajął też Sąd Apelacyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2012 r., II AKz 715/12, LEX nr 1246951, stwierdzając, iż okoliczność, że przedmiotem ochrony wskazanym w art. 310 k.k. jest dobro natury ogólnej, jakim jest pewność obrotu pieniędzmi i papierami wartościowymi powoduje, że w postępowaniu dotyczącym określonego w tym przepisie czynu brak jest pokrzywdzonego. W takiej sytuacji należy uznać, że nie ma w tego rodzaju postępowaniu osoby, która na podstawie art. 53 k.p.k. mogłaby działać w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego, a więc, tym samym, osoby uprawnionej do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia w trybie art. 55 k.p.k.

[69] Znamiona winy nosi w sobie bezprawność działania pełnomocnika, polegająca na doprowadzeniu do puszczenia w obieg fałszywego weksla.

[70] A. Doboszyński, Gospodarka narodowa, Warszawa: Nakład Towarzystwa Wydawniczego Patria 1934, s. 208.



 

Copyrights © 2016 - PALESTRA