Recenzja: Jarosław Zagrodnik, Metodyka pracy obrońcy i pełnomocnika w sprawach karnych i karnych skarbowych, Warszawa: Wolters Kluwer 2016, s. 583

Ewelina Bachera, doktorantka UŚ (Katowice-Żory)
e.Palestra, 2016, poz. 15/M
A+ A-
 

e.Palestra, 2016, poz. 15/M
[data publikacji: 2.12.2016]

 

Ewelina Bachera

 

Recenzja: Jarosław Zagrodnik, Metodyka pracy obrońcy i pełnomocnika w sprawach karnych i karnych skarbowych, Warszawa: Wolters Kluwer 2016, s. 583

 

 

         Istotna zmiana kształtu procedury karnej, która weszła w życie dnia 15 kwietnia 2016 roku, pociąga za sobą zmiany w obrębie roli procesowej obrońcy oraz pełnomocnika, które to zmiany czynią zasadnym przyjrzenie się roli wskazanych stron procesowych zarówno w procesie karnym, jak i procesie karnym skarbowym. Zaskakiwać może fakt, iż mimo tego, że rola procesowa zarówno obrońcy, jak i pełnomocnika w procesie karnym oraz procesie karnym skarbowym jest znacząca, to tematyka ta jak dotąd nie zaistniała w polskim piśmiennictwie prawniczym. Naprzeciw powyższemu wyszedł Jarosław Zagrodnik, który w swojej monografii podjął próbę holistycznego przedstawienia roli procesowej obrońcy oraz pełnomocnika w sprawach karnych oraz karnych skarbowych.  

Opracowanie to jest przeznaczone zarówno dla przedstawicieli nauki procesu karnego, jak i dla adwokatów oraz radców prawnych, a także dla aplikantów adwokackich, aplikantów radcowskich, studentów prawa.  

Pomysł napisania monografii o tejże tematyce zasługuje na uznanie, chociażby dlatego, że zarówno obrońca, jak i pełnomocnik, począwszy od czasów najdawniejszych, zasilają kręg profesji o szczególnym znaczeniu dla społeczeństwa, należą do zawodów zaufania publicznego, ich istota wyraża się zarówno w gwarantowaniu oraz rozwijaniu dóbr wyższego rzędu, do których zaliczyć można życie, zdrowie, wolność jednostki, prawa jednostki, ład społeczny, jak i na niesieniu pomocy zagubionym w nagromadzonych przepisach klientom[1].

Opracowanie składa się z uzupełniających się warstw: teoretycznej, pragmatycznej, komentatorskiej. Pięć rozdziałów, które składają się na monografię, jest poprzedzone przedmową, a zakończone wzorami pism procesowych oraz wykazem podstawowej literatury. Każdy rozdział rozpoczyna się wprowadzeniem do istoty tematyki, obfituje w liczne odesłania do piśmiennictwa.

Układ monografii rozpoczyna się od omówienia założeń udziału obrońcy i pełnomocnika w procesie karnym oraz procesie karnym skarbowym, następnie Autor przechodzi do omówienia roli wskazanych stron procesowych w pierwszym stadium procesu karnego, czyli w postępowaniu przygotowawczym. W kolejnych rozdziałach monografii uwaga Autora koncentruje się na działalności obrońcy oraz pełnomocnika w sądzie I instancji, postępowaniu apelacyjnym, kończąc na zagadnieniu dotyczącym wnoszenia nadzwyczajnych środków zaskarżenia przez obrońcę i pełnomocnika. Już na samym początku, w rozdziale, który koncentruje się na podstawowych założeniach udziału obrońcy oraz pełnomocnika w procesie karnym oraz procesie karnym skarbowym, wyłania się kształt zapatrywania Autora, zgodnie z którym oskarżony nie może zostać obciążony negatywnymi skutkami prawnymi zaniedbań bądź też nienależytego wykonania przez obrońcę obowiązków, które zostały na niego nałożone, które to zapatrywanie przeplata stanowiskiem Sądu Najwyższego. Przywiązuje przy tym szczególną uwagę do dyspozycji art. 86 § 1 ustawy Kodeks postępowania karnego, mianowicie obowiązku działania na korzyść oskarżonego. Kształt tego zapatrywania zauważyć można na łamach następnych rozdziałów, gdzie Autor przyznaje skutecznemu prowadzeniu obrony oraz należytemu wywiązywaniu się przez obrońcę i pełnomocnika ze swoich obowiązków zawodowych wysoką rangę.  

Postępowanie przed sądem I instancji, a następnie postępowanie apelacyjne, jest poprzedzone rozważaniami dotyczącymi roli obrońcy oraz pełnomocnika w postępowaniu przygotowawczym, które to rozważania stanowią podłoże do poczynienia dalszych refleksji. Taki układ monografii ma odzwierciedlenie w tym, iż – jak zauważa Autor – udział obrońcy oraz pełnomocnika w czynnościach postępowania przygotowawczego daje im sposobność poczynienia spostrzeżeń, które mogą okazać się pomocne chociażby dla prowadzenia skutecznej obrony, np. w kontekście postawienia właściwych pytań świadkom w celu ujawnienia sprzeczności w zeznaniach bądź też zakwestionowania ich wiarygodności. W monografii nie zabrakło także omówienia jednego z najważniejszych aktów procesowych w początkowej fazie postępowania, który obejmuje zespół czynności procesowych rozgraniczających fazę in rem i fazę in personam[2], mianowicie – instytucji przedstawienia zarzutów w aspekcie działalności obrońcy, czy też udziału obrońcy oraz pełnomocnika w czynnościach dowodowych, w które to zagadnienie Autor wplótł czynności niepowtarzalne, wypadki określone w art. 185a–185c ustawy Kodeks postępowania karnego, czynności zawnioskowane przez obrońcę i pełnomocnika, a także inne czynności. W części trzeciej przedmiotem rozważań objęto działalność obrońcy oraz pełnomocnika w postępowaniu przed sądem I instancji. W rozdziale tym uwaga Autora skupiła się na przemierzeniu drogi od czynności procesowych obrońcy oraz pełnomocnika w ramach wstępnej kontroli oskarżenia, przez wstępne badanie sprawy przez sąd,  do osi postępowania sądowego, czyli rozprawy głównej, której Autor poświęcił zdecydowanie największą część niniejszego rozdziału. Lektura tego rozdziału bardzo wyraźnie daje odczuć zmianę stanu prawnego, co jest zauważalne chociażby w zwiększeniu roli obrońcy oraz pełnomocnika w zakresie odpowiedzialności za urzeczywistnienie sprawiedliwości materialnej w warunkach posiedzenia wyrokowego, które to zagadnienie zasługuje na szczególną uwagę. W rozdziale tym Autor konsekwentnie podnosi, iż aktywność obrońcy oraz pełnomocnika daje możliwość wpływania na kształt oraz realizację standardu sprawiedliwego wyroku, w odniesieniu do rozstrzygnięcia, poza rozprawą główną, kwestii odpowiedzialności karnej, są oni gwarantem ochrony praw oraz wolności w kwestii orzeczenia środka zabezpieczającego, tymczasowego aresztowania bądź też zastosowania innego środka zapobiegawczego.

Kolejny rozdział koncentruje się na działalności omawianych stron procesowych w postępowaniu apelacyjnym. Mając na względzie, iż to właśnie kierunek środka odwoławczego jest cechą, która przejawia się w dążeniu bądź do polepszenia, bądź też do pogorszenia sytuacji procesowej oskarżonego wynikającej z zaskarżonego wyroku, najwięcej uwagi Autor poświęcił temu zagadnieniu, a także zakazowi reformationis in peius. W rozdział ten Autor wkomponował także zagadnienie, które w obliczu zmiany procedury karnej rodzi niemałe kontrowersje, mianowicie skargę apelacyjną. Wprawdzie rozdział ten jest bodaj najkrótszy z wszystkich w niniejszej monografii, jednakże ujęte w nim zostały najważniejsze aspekty działalności obrońcy oraz pełnomocnika w stadium postępowania apelacyjnego.

Monografię wieńczy rozdział, który otwiera zagadnienie wnoszenia nadzwyczajnych środków zaskarżenia przez obrońcę oraz pełnomocnika. Zagadnieniu, któremu Autor poświęcił znaczną część, jest kasacja, skoncentrował się głównie na nurcie związanym z wniesieniem skargi kasacyjnej przez strony, w ramach której to instytucji Autor zaprezentował rozwiązania alternatywne w danym zakresie, podnosząc, iż możliwa jest nawet sytuacja, w której obrońca bądź też pełnomocnik mogą stać się – jak to ujął Autor – ,,siłą sprawczą” kasacji wniesionej w interesie reprezentowanej strony od decyzji, której strona nie mogła sama zaskarżyć w drodze tego środka odwoławczego. Rozdział został uzupełniony także o wniosek o wznowienie postępowania oraz jego dopuszczalność, podstawy wznowienia na wniosek oraz jego warunki formalne.

Powyższe rozdziały nie wyczerpują treści opracowania, bowiem monografia została uzupełniona, jak wskazano na początku, o wzory pism procesowych, wśród których znaleźć można m.in. przykłady apelacji, kasacji, wniosków, zażaleń, cofnięcia wniosku, zawiadomień czy też subsydiarny aktu oskarżenia. Warte podkreślenia jest przede wszystkim to, iż ukazane w monografii zagadnienia odnoszą się do najnowszego stanu prawnego, nie zabrakło w niej także omówienia zagadnienia, które wywołuje wiele kontrowersji, mianowicie skargi na wyrok sądu odwoławczego. W tym zakresie Autor wyraża zapatrywanie, zgodnie z którym wskazane, a wręcz konieczne, byłoby powierzenie kompetencji do rozpoznawania skargi sądom apelacyjnym, a także innym składom tego sądu, w sytuacji gdy wyrok zapadł w sądzie apelacyjnym, które to zapatrywanie zyskuje na znaczeniu w kontekście zapobieżenia nadmiernemu obciążeniu Sądu Najwyższego. 

Konkludując – przedmiotowa monografia obfituje zarówno w analizę stanowiska doktryny, przepisów, poglądy Autora, jak i liczne orzecznictwo, zwłaszcza Sądu Najwyższego. Pochwalić należy także stronę edytorską monografii, albowiem każdy wątek oddzielony jest akapitem, przez co jej treść zyskuje także na przejrzystości. Na łamach monografii zauważyć można staranność prowadzonego przez Autora dyskursu. Monografia stanowi usystematyzowaną kopalnię wiedzy na temat roli profesji obrońcy oraz pełnomocnika w świetle aktualnego stanu prawnego, przejrzyście prezentuje meandry tejże tematyki. Autor uwzględnił reprezentatywny przegląd zagadnień, a także wyłowił problemy, które zachęcają do polemiki. Powyższe, w połączeniu z fundamentalnym znaczeniem poruszanych w monografii kwestii, powoduje, iż recenzowana książka może być cennym materiałem zarówno dla teoretyków, jak i praktyków, a także dla aplikantów oraz studentów. Pasja Autora, z jaką propaguje wiedzę, zasługuje na uznanie.  

 

[PRZYPISY]

 

[1] Ł. Matusiakiewicz, Doradca podatkowy, radca prawny i adwokat w postępowaniu podatkowym i sądowoadministracyjnym. Komentarz, Wrocław: Presshouse 2009, s. 34.

[2] Zob. także: C. Golik, Wydanie postanowienia o przedstawieniu zarzutów, „Prokuratura i Prawo” 2014, Nr 9, s. 84 i przywołana tam literatura.



 

Copyrights © 2016 - PALESTRA