Przestępstwo utrudniania korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego

Blanka Julita Stefańska, dr, adiunkt, Uczelnia Łazarskiego (Warszawa)
e.Palestra 2016, poz. 26/A
A+ A-
 

e.Palestra 2016, poz. 26/A

[data publikacji: 19.12.2016]

 

 

*Blanka Julita Stefańska

 

Przestępstwo utrudniania korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego

 

I. Wprowadzenie

 

Ustawą z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Prawo budowlane oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia[1] został dodany do Kodeksu karnego przepis, w którym zostało stypizowane jako przestępstwo zachowanie stosowania innej przemocy niż przemoc wobec osoby uporczywie lub w sposób istotnie utrudniający innej osobie korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego (art. 191§1a k.k.). Celem kryminalizacji tego rodzaju zachowań jest zapewnienie ochrony prawnokarnej osobom, które w wyniku stosowania wobec nich tzw. przemocy pośredniej mają utrudnione lub wręcz niemożliwe korzystanie z mieszkania. Jak podkreśla się w uzasadnieniu projektu tej ustawy: „Obserwowane są powszechnie bezkarne zachowania, takie jak: wyłączanie prądu lub ogrzewania, odcinanie dostępu do wody (…), wyjmowanie okien, zamurowywanie wejścia do mieszkania czy zamykanie pomieszczeń na kłódkę. Właściciele mieszkań pragnąc wymusić ich opuszczenie przez lokatorów, dopuszczają się zalewania mieszkań, dewastowania budynku, zanieczyszczania oraz niszczenia jego części wspólnych np. poprzez usuwanie drzwi i okien. Efektem (...) jest bezradność osób, wobec których działania takie są podejmowane oraz niemożność zwrócenia się do Policji o podjęcie interwencji, gdyż znamiona określające czynność sprawczą przestępstwa zmuszania do określonego zachowania nie obejmują już tego typu zachowań”[2]. Do znamion przestępstwa z art. 191 § 1 k.k. należy stosowanie przemocy wobec osoby lub groźby bezprawnej w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia. Przepis ten nie obejmuje wypadków, gdy jest stosowana tzw. przemoc pośrednia. Sąd Najwyższy trafnie uznał, że: „«Przemoc wobec osoby» jako forma zmuszania – w rozumieniu art. 191 § 1 k.k. – może polegać tylko na bezpośrednim fizycznym oddziaływaniu na człowieka i nie obejmuje oddziaływania pośredniego (tzw. przemocy pośredniej) przez postępowanie z rzeczą”[3]. Słusznie zwraca się uwagę w literaturze, że wszelkie formy stosowania przemocy niebędące bezpośrednim fizycznym oddziaływaniem na człowieka nie pociągają za sobą odpowiedzialności karnej z art. 191 § 1 k.k., a takie zachowania, jak zagradzanie drogi czy przejazdu, wszelkie utrudnienia w stosunkach sąsiedzkich lub w układzie właściciel mieszkania – lokator, gdy zachowanie sprawcy ma na celu uniemożliwienie korzystania z lokalu, części nieruchomości czy też określonych urządzeń, rozwiązywane mogą być tylko na gruncie prawa cywilnego albo administracyjnego[4]. Ochrona ta nie jest wystarczająca, gdyż zachowania te w wielu wypadkach zawierają znaczny ładunek społecznej szkodliwości i – jak słusznie wskazano w uzasadnieniu noweli – „nie stanowiąc przestępstwa, pozostawiają ich ofiarę (lokatora, współlokatora, byłego małżonka) bez wsparcia państwa, pomimo zapewnionej Konstytucją ochrony praw i wolności człowieka i obywatela”[5]. Ten zabieg legislacyjny – wbrew opiniom wyrażanym w procesie legislacyjnym[6] – jest zasadny. Słusznie podkreślono w stanowisku rządowym do projektu noweli, że „powyższa inicjatywa wychodzi naprzeciw istotnemu problemowi społecznemu, jakim są podejmowane, w szczególności przez właścicieli nieruchomości i firmy windykacyjne, działania polegające na stosowaniu przemocy pośredniej wobec innych osób, celem zmuszenia ich do określonego zachowania. Można w tym zakresie mówić o swoistej luce w określeniu odpowiedzialności karnej, która w zamyśle ustawodawcy miała być pozostawiona w sferze rozstrzygnięć o charakterze cywilnoprawnym bądź też postępowaniu w sprawach o wykroczenia (zwłaszcza art. 107 k.w.)”[7].

 

II. Przedmiot ochrony

 

Z zamieszczenia art. 191 § 1a w rozdziale XXIII k.k. zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko wolności” wynika, że przedmiotem jego ochrony jest szeroko rozumiana wolność. Przepisy tego rozdziału chronią wolność jednostki przed zamachami, a jedną z postaci takiego zamachu jest zachowanie określone w art. 191 § 1a k.k. Ze względu na to, że do znamion tego przestępstwa należy utrudnianie korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego, przedmiot ochrony jest zawężony do swobodnego korzystania z lokalu mieszkalnego. Chodzi o wolność od zmuszania do niekorzystania lub korzystania w ograniczonym zakresie z lokalu mieszkalnego. Zamach sprawcy godzi w wolność osoby do swobodnego korzystania z lokalu mieszkalnego przez zmuszanie jej do zachowania narzuconego przez sprawcę. Poprzez działanie określone w art. 191 § 1a k.k. sprawca zmierza do tego, aby przy użyciu przemocy wywrzeć wpływ na zachowanie się pokrzywdzonego, ograniczyć jego swobodę w wyborze postępowania i zmusić do zaniechania korzystania z lokalu mieszkalnego.

 

III. Strona przedmiotowa

 

Zachowanie sprawcze charakteryzuje się: 1) stosowaniem innego rodzaju przemocy niż przemoc wobec osoby; 2) utrudnianiem innej osobie korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego uporczywie lub istotnie. O przestępności czynu decyduje cel zmuszania oraz użyte środki.


1. Przemoc

 

W języku potocznym przemoc oznacza „siłę przemagającą, przemożenie, przemożność”[8], „siłę przemagającą, gwałtowną siłę brutalną, przewagę”[9], „wyzyskanie siły fizycznej, materialnej przewagi nad kimś, bezprawnie narzuconą władzę, panowanie, czyny bezprawne dokonane z użyciem siły, gwałt”[10]. Jest nią „gwałt, przewaga przy użyciu siły fizycznej wbrew czyjej woli”[11], „siła przeważająca czyjąś siłę, fizyczna przewaga nad kimś; narzucona bezprawnie władza, panowanie, czyny bezprawne dokonane z użyciem siły, gwałt”[12], „brutalne działanie, w którym ktoś stosuje siłę, by narzucić komuś swoją wolę lub wymusić coś na kimś; użycie siły, aby pokonać czyjś opór”[13], „przewaga, zwykle fizyczna, wykorzystywana w celu narzucenia komuś swojej woli, wymuszenia czegoś na kimś”; także: „narzucona komuś bezprawnie władza; gwałt”[14], „akt dokonany przy użyciu siły fizycznej lub też presji moralnej”[15], „siła przeważająca czyjąś siłę, fizyczna przewaga wykorzystywana do czynów bezprawnych dokonywanych na kimś, czyn bezprawny dokonany z użyciem fizycznego przymusu, wreszcie gwałt”[16].

Z punktu widzenia językowego chodzi nie tylko o bezpośrednie, ale i o pośrednie oddziaływanie na osobę. Trafnie zwraca się uwagę w literaturze, że przemoc zmierza poprzez fizyczne oddziaływanie do opanowania woli pokrzywdzonego i narzucenia mu zachowania pożądanego przez sprawcę[17]. W doktrynie zauważa się, że wprawdzie przemoc zawsze jest skierowana na innego człowieka, lecz niekiedy polega na pośrednim oddziaływaniu na rzecz, a tylko pośrednio na człowieka[18]. Zasadnie Sąd Najwyższy wyjaśnił, że: „Przemoc (…) może przybierać różne postacie, w szczególności może być skierowana bezpośrednio przeciwko rzeczy. Wystarczy do wypełnienia istoty przestępstwa, jeżeli taka przemoc oddziaływa na wolność osoby, chronioną przepisami rozdziału XXXVI [ob. – XXIII, uwaga B.J. S.] k.k., a sprawca skutek ten obejmuje swym zamiarem”[19].

W art. 191 § 1a k.k. chodzi o ten ostatni rodzaj przemocy, w którym wprost zaznaczono, że chodzi verba legis o „przemoc innego rodzaju”. W art. 191 § 1 k.k. jest wprost wymieniona przemoc wobec osoby, co oznacza, że w § 1a chodzi o każdą inną przemoc niż przemoc wobec osoby. Ta ostatnia jest wyłączona z jego zakresu. W grę wchodzi tzw. przemoc pośrednia, która polega na tym, że nie jest skierowana bezpośrednio na osobę, ale na rzecz, przez co zmusza się ją do poddania się woli sprawcy i oczekiwanego przez niego zachowania. Trafnie podkreśla się w doktrynie, że poczucie wolności zmuszanego w sposób pośredni może doznać poważnego uszczerbku, bowiem przemoc ta ma na celu wywarcie nacisku na wolę pokrzywdzonego[20]. Przemoc ta obejmuje „wszelkie postępowanie z rzeczą, która spełniając wymogi przemocy, może wywołać przymus”[21]. Przemoc jest skierowana przeciwko rzeczy posiadanej przez pokrzywdzonego, przez co swoboda woli pokrzywdzonego – w zakresie posiadania tej rzeczy czy władania nią lub korzystania z niej – zostaje ograniczona[22]. Sprawca, oddziałując na rzecz, nie zmierza do naruszenia substancji rzeczy, np. przez jej zniszczenie lub uszkodzenie, ale ma na celu zmuszenie pokrzywdzonego do określonego zachowania, w wypadku przestępstwa z art. 191 § 1a k.k. – do utrudnienia mu korzystania z lokalu mieszkalnego. Rzecz nie stanowi przedmiotu ochrony, a jest przedmiotem czynności wykonawczej[23]. Nie jest wymagane, by akt przemocy był podjęty w obecności pokrzywdzonego, bowiem ten może odczuć ją zarówno w czasie jej użycia, jak i bezpośrednio potem[24].

Przemoc skierowana przeciwko rzeczy ma znamiona przemocy, o której mowa w art. 191 § 1a k.k., jeżeli stanowi środek podjęty w celu pośredniego zmuszenia pokrzywdzonego do pewnego działania albo do zaniechania wbrew jego woli z korzystania z określonych uprawnień i znoszenia określonego stanu rzeczy. Nie jest przemocą pośrednią oddziaływanie na rzeczy stanowiące środowisko innej osoby w wypadku, gdy nie stwarza to określonego nacisku na inną osobę, która nie poddaje się woli innej osoby[25].

W literaturze i judykaturze jako przykłady przemocy wyrażającej się w postępowaniu z rzeczą podaje się:

– wyjęcie okien z mieszkania, zdjęcie dachu, usunięcie rzeczy lokatora, ukręcenie kłódki i zajęcie pomieszczenia, unieruchomienie windy, zamknięcie wspólnie użytkowanych pomieszczeń (kuchni, ubikacji), odcięcie wody, gazu, światła lub centralnego ogrzewania, wykręcenie bezpieczników elektrycznych[26];

– zamknięcie budynku[27];

– zamianę zamków w drzwiach zajmowanego pomieszczenia, samowolne usunięcie z niego przedmiotów, zamurowanie drzwi pomieszczenia[28];

– uniemożliwienie korzystania z instalacji wodnej przez odcięcie dopływu wody do mieszkania[29];

– zabicie sztabami żelaznymi połowy drzwi i okien[30].

Zyskał ponownie aktualność pogląd Sądu Najwyższego, że: „Działanie sprawcy stosującego przemoc «skierowaną wobec rzeczy», zmierzające do zmuszenia pokrzywdzonego do określonego zachowania się, stanowi znamię przestępstwa przewidzianego w art. 167 § 1 [ob. – art. 191 § 1a , uwaga B.J.S.] k.k. tylko wówczas, gdy – podobnie jak groźba – ma charakter bezprawny. Nie popełnia więc przestępstwa określonego w art. 167 § 1 [ob. – art. 191 § 1a, uwaga B.J.S.] k.k. taki sprawca, stosujący przemoc skierowaną wobec rzeczy, który ma prawo wynikające z ustawy do stosowania tzw. samopomocy własnej, a więc do żądania od innej osoby określonego zachowania się lub ma prawo do użycia środka zmuszania (np. do zatrzymania rzeczy tytułem zastawu lub celem zabezpieczenia spełnienia świadczenia wzajemnego – art. 432 § 1 i 2, art. 461 § 1, art. 488 § 2, art. 670 § 1, art. 671 § 2, art. 850 k.c.)”[31].

Formą przemocy pośredniej jest też oddziaływanie na osoby trzecie w taki sposób, że jest ono odbierane przez ofiarę jako jej własna dolegliwość[32]. W związku z tym rodzi się pytanie, czy ta forma przemocy objętą jest zakresem art. 191 § 1a k.k. Odpowiedź na to pytanie uzależniona jest od ustalenia, czy użyty w art. 191 § 1 k.k. zwrot „przemoc wobec osoby” obejmuje także przemoc stosowaną wobec innej osoby niż osoba zmuszana. W doktrynie wypowiadany jest pogląd, że obejmuje on także wypadki stosowania przemocy wobec jednej osoby w celu zmuszenia innej osoby do określonego zachowania[33]. Zwraca się uwagę, że oddziaływanie dotyczy osoby trzeciej pozostającej ze zmuszanym w takim stosunku, że powoduje to odczuwanie dolegliwości na skutek określonego postępowania wobec tej osoby[34]. Przemoc przeciwko innej osobie jest najczęściej stosowana w wypadku, gdy zachodzi związek uczuciowy pokrzywdzonego z osobą, wobec której stosowana jest przemoc, co prowadzić ma także do zniewolenia i poddania się woli stosującego przemoc, np. wykręcanie ręki żonie w celu zmuszenia przez męża do wydania określonych dokumentów[35].
W judykaturze uznaje się, że adresatem przemocy jest inna osoba pozostająca w takim stosunku z pokrzywdzonym, że zamach na nią oddziaływa na pokrzywdzonego[36]. W art. 191 § 1 k.k. jest mowa o stosowaniu przemocy wobec osoby w celu zmuszenia innej osoby i z treści tej wprost wynika, że przemoc ma być stosowana do innej osoby niż osoba zmuszana. Lege non distinguente art. 191 § 1 k.k. obejmuje także przemoc stosowaną wobec innej osoby po to, by zmusić za jej pośrednictwem inną osobę, gdyż sprawca uznaje – jak podkreśla się w piśmiennictwie – za skuteczniejszą formę nacisku posłużenie się inną osobą[37]. Słusznie przyjmuje się w judykaturze, że: „Przemoc może być skierowana albo bezpośrednio przeciwko pokrzywdzonemu, albo przeciwko osobom trzecim, np. osobom pozostającym w takim stosunku z pokrzywdzonym, że zamach na nie oddziaływa na pokrzywdzonego”[38]. Trafnie jednak w doktrynie, odwołując się do rozumowania a minori ad maius, przyjmuje się, że skoro karalne jest wymuszenie określonego zachowania innej osoby, to tym bardziej dotyczy to osoby poddanej przemocy[39].

Ze względu na to, że przemoc stosowana za pośrednictwem innej osoby jest objęta zakresem art. 191 § 1 k.k., jest ona wyłączona spod działania § 1a tego przepisu.

Dla bytu przestępstwa z art. 191 § 1a k.k. nie wystarczy zastosowanie jakiejkolwiek przemocy za pośrednictwem rzeczy, ale tylko przemocy o określonej zawartości ilościowej lub jakościowej. Ustawa bowiem wymaga, by przemoc była stosowana uporczywie lub w sposób istotnie utrudniający innej osobie korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Chodzi o oddziaływanie na osobę fizyczną, a nie prawną. Aktualny zatem pozostaje pogląd Sądu Najwyższego, że zwrot „innej osoby” użyty w art. 167 § 1 [ob. art. 191 § 1a, uwaga B. J. S.] k.k., odnosi się do osoby fizycznej”[40].

 

2. Uporczywość w stosowaniu przemocy

 

Wyjaśnienie, na czym polega stosowanie przemocy uporczywie, wymaga odwołania się do znaczenia językowego słowa „uporczywość”. Słowo to jest objaśniane jako „cecha charakteryzująca coś trwającego z uporem, trudnego do usunięcia, nieustępliwego”[41], „upór, zawziętość, nieustępowanie”[42], a „uporczywy” oznacza „trwający ciągle, nieprzerywany, powtarzający się, nieustanny”[43]. Z punktu widzenia językowego chodzi o zachowania cechujące się rozciągłością w czasie i nieustępliwością. Na uporczywość składają się 2 elementy: a) obiektywny, obejmujący sposób postępowania sprawcy polegający na trwaniu takiego stanu przez pewien dłuższy czas; b) subiektywny, wyrażający się w negatywnym nastawieniu psychicznym sprawcy, polegający na nieustępliwości. Chodzi o zachowania trwające dłuższy czas. Uporczywość ma charakter subiektywno-obiektywny, obejmuje z jednej strony zachowanie sprawcy, a z drugiej jego nastawienie psychiczne[44].

Znamię to występuje także w innych przepisach Kodeksu karnego (art. 145 § 1, art. 190a § 1, art. 209 § 1, art. 218 § 1, art. 341 § 1) i dla jego interpretacji są przydatne mutatis mutandis jego objaśnienia zawarte w judykaturze i literaturze na gruncie tych przepisów. Za wykorzystaniem dorobku orzecznictwa i doktryny dla interpretacji tego znamienia w art. 191 § 1a k.k. przemawia zakaz wykładni homonimicznej, zabraniający nadawania w obrębie jednego aktu prawnego tym samym zwrotom różnych znaczeń[45]. W judykaturze przyjmuje się, że:

– „Znamię uporczywości łączy w sobie dwa elementy. Jeden z nich charakteryzuje postępowanie sprawcy od strony podmiotowej, a polega na szczególnym nastawieniu psychicznym wyrażającym się w nieustępliwości, chęci postawienia na swoim (obojętne, z jakich pobudek), podtrzymywaniu własnego stanowiska na przekór ewentualnym próbom jego zmiany (np. mimo wszczęcia egzekucji cywilnej, przeprowadzenia rozmów ostrzegawczych itp.). (...) Drugi element, obiektywny, polega na trwaniu takiego stanu rzeczy przez pewien dłuższy czas”[46];

– „Jest to znamię podmiotowo-przedmiotowe, które oznacza, że musi wystąpić właśnie wielokrotność zaniechań na przestrzeni pewnego czasu, a ponadto znamię to wyraża psychiczne nastawienie sprawcy”[47];

– „Uporczywość jest (...) antynomią jednorazowego czy nawet kilkakrotnego zaniechania sprawcy”[48];

– „Pojęcie uporczywości zawiera zarówno wielokrotność uchylania się od wykonania powinności, jak i świadomość niweczenia tym możliwości osiągnięcia stanu założonego przez prawo”[49];

– „O uporczywym zachowaniu się sprawcy świadczyć będzie z jednej strony jego szczególne nastawienie psychiczne, wyrażające się w nieustępliwości (…), tj. trwaniu w swego rodzaju uporze, (…) z drugiej natomiast strony – dłuższy upływ czasu, przez który sprawca je podejmuje”[50].

W doktrynie wskazuje się, że uporczywość jest przeciwstawieniem jednorazowego lub kilkakrotnego zachowania[51]. Podkreśla się, że zachowanie uporczywe oznacza długotrwałe postępowanie nacechowane nieustępliwością, zachowanie o charakterze wielokrotnym, powtarzalnym, a wręcz długotrwałym, cechujące się dodatkowo złą wolą sprawcy, który, choć ma możliwość zachowania się zgodnie z prawem, celowo wybiera zachowanie niweczące przewidziany w prawie skutek, a w swym zachowaniu wykazuje pewien upór, wręcz nieustępliwość[52]. Uporczywość oznacza, że zachowanie sprawcy albo ma trwać przez pewien czas, albo powtarzać się kilkakrotnie, musi zawierać także świadomość niweczenia tym możliwości osiągnięcia stanu założonego przez prawo[53].

W poglądach tych akcentuje się złą wolę sprawcy i długotrwałość jego zachowania, a w niektórych stanowiskach wymienia się alternatywnie także wielokrotność zachowań.

Wydaje się, że uporczywość obejmuje nie tylko długotrwałe, ale i wielokrotne zachowanie oraz negatywne nastawienie psychiczne sprawcy, wyrażające się w nieustępliwości.

 

3. Przemoc istotnie ograniczająca korzystanie z lokalu

 

Alternatywna do uporczywości stosowania przemocy jest jej intensywność, wyrażająca się w tym, że istotnie utrudnia ona osobie korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Chodzi o jednorazowe zastosowanie przemocy w kwalifikowany sposób. Ustawa tę kwantyfikację odnosi do sposobu zastosowania, ocenianego poprzez skutek zachowania sprawcy. Przemoc ta ma istotnie utrudniać osobie korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Jest ona tak intensywna, że zastosowana nawet jednorazowo poważnie utrudnia osobie korzystanie z lokalu mieszkalnego.

Słowo „utrudnianie” oznacza „stworzenie komuś przeszkód w realizacji czegoś, sprawienie, że coś stało się trudniejsze do wykonania”[54]. Nie wystarczy, że w wyniku zastosowanej przemocy osoba uprawniona musi pokonywać niewielkie przeszkody, by korzystać ze swego uprawnienia, np. omijać dół wykopany na drodze do mieszkania. Zgodnie z art. 191 § 1a k.k ma to być korzystanie z lokalu mieszkalnego poważnie ograniczone. Przemawia za tym dookreślenie, że ma to być istotne ograniczenie. Słowo „istotny” bowiem oznacza „taki, który stanowi istotę czegoś, czyli podstawę, zasadniczą część czegoś (…) taki, który jest znaczący, duży”[55]. Chodzi o zachowanie nienoszące cechy uporczywości, ale którego natężenie i dotkliwość prowadzą do istotnego utrudniania korzystania z lokalu mieszkalnego. W odróżnieniu od stosowania przemocy uporczywie, dla zaistnienia której wymagana jest jej długotrwałość lub wielokrotność zachowań, przemoc istotnie utrudniająca korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego może mieć charakter jednorazowy.

 

4. Lokal mieszkalny

 

Skutkiem zachowania sprawcy jest utrudnienie osobie korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Stosowanie przemocy pośredniej przez rzecz w sposób uporczywy oraz w sposób istotnie utrudniający korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego zostało połączone funktorem zdaniowym „lub”, oznaczającym alternatywę rozłączna, co dowodzi, że obie formy przemocy powiązane są z utrudnieniem korzystania z lokalu mieszkalnego. Poza zakresem art. 191 § 1a k.k. pozostaje stosowanie przemocy powodującej utrudnienie w korzystaniu z innego lokalu lub rzeczy, np. samochodu w wyniku ukrycia kluczyków. Istotnego znaczenia nabiera zatem ustalenie zakresu pojęcia „lokal mieszkalny”. W ustawodawstwie występują definicje lokalu oraz samodzielnego lokalu mieszkalnego. I tak:

– lokalem – w myśl art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego[56] – jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki, z wyłączeniem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych;

– samodzielnym lokalem mieszkalnym – w myśl art. 2 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali[57] – jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych; dotyczy to odpowiednio również samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne. Do lokalu mogą przynależeć, jako jego części składowe, pomieszczenia, choćby nawet do niego bezpośrednio nie przylegały lub były położone w granicach nieruchomości gruntowej poza budynkiem, w którym wyodrębniono dany lokal, a w szczególności: piwnica, strych, komórka, garaż (pomieszczenia przynależne).

Do tej ostatniej definicji odwołano się w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego[58].

Ze względu na to, że ustawa o ochronie praw lokatorów ma na celu ochronę praw lokatorów i cel ten jest zbieżny z ratio legis art. 191 § 1a k.k., który ma chronić korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego, zawartą w tym akcie definicję lokalu mieszkalnego można przyjąć jako mającą zastosowanie także na gruncie tego przepisu[59]. Z definicji tej wynika, że wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu ustawy[60]. Przemawia za tym też fakt, że definicja ta znajduje się w akcie prawnym mającym podstawowe znaczenie w zakresie ochrony lokatorów. Zgodnie bowiem z regułami wykładni należy uwzględnić definicję zawartą w innym akcie prawnym, o ile akt ten ma podstawowe znaczenia dla danej dziedziny[61].

W judykaturze przyjmuje się, że za lokal taki nie można uważać pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego pobytu osób, a jedynie pomieszczenia służące do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych[62]. Nie zalicza się do lokali mieszkalnych: domu samotnej matki, będącego pomieszczeniem przeznaczonym do krótkotrwałego pobytu osób[63], nieodpłatnego miejsca noclegowego w pokoju wieloosobowym[64], schroniska dla osób bezdomnych[65], wieloosobowej sali w hostelu dla bezdomnych, prowadzonym przez stowarzyszenie określające się jako organizacja chrześcijańska powołana do walki z bezdomnością[66], domu gościnnego, który z założenia służy do krótkotrwałego pobytu osób odwiedzających określone miasto[67], hotelu dla uchodźców, ponieważ ma on ze swej istoty charakter miejsca przejściowego, a nie docelowego[68], altany[69].

 

5. Związek przyczynowy

 

Przestępstwo utrudniania korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego ma charakter materialny. Dla jego dokonania nie wystarcza samo użycie przemocy w celu np. zaniechania korzystania z lokalu mieszkalnego, ale konieczne jest, by pokrzywdzony miał utrudnione korzystanie z lokalu. Do znamion tego czynu zabronionego należy skutek w postaci utrudnienia innej osobie korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Chodzi o osobę, która korzysta z lokalu mieszkalnego na podstawie tytułu prawnego. Może nią być właściciel lokalu. Z reguły jednak osobą taką jest lokator, którym zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o ochronie lokatorów jest najemca lokalu lub osoba używająca lokalu na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności. Jest nią najemca, podnajemca, członek spółdzielni używający lokalu na podstawie przysługującego mu spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego w postaci prawa lokatorskiego, jak i własnościowego, osoba mająca służebność mieszkania, używająca lokalu mieszkalnego na podstawie użytkowania lub nieodpłatnego użyczenia, osoba korzystająca z lokalu jako dożywotnik, sublokator najemcy i każdy inny jego domownik, a zatem jego konkubina, małoletnie i pełnoletnie dzieci oraz dalsi jego krewni i powinowaci[70]. Nie jest osobą korzystającą z lokalu mieszkalnego osoba zajmująca dany lokal bezprawnie, bez jakiegokolwiek tytułu prawnego.

Między użyciem przemocy a utrudnianiem innej osobie korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego musi zachodzić związek przyczynowy i temporalny.

Stan, jaki działaniem sprawcy został wywołany, w każdej chwili może być przez niego przerwany. Może być czynem jednorazowym, ale w wypadkach, gdy sprawca przemocą zmusza sprawcę do takiego czy innego powtarzającego się zachowania, wtedy stan bezprawny trwa aż do momentu jego przerwania. Zachowanie przestępne może trwać przez okres krótszy lub dłuższy, dopóki sprawca nie zaprzestanie swojego działania przestępnego przez to, że albo dobrowolnie odstąpi od utrzymywania sytuacji wytworzonej w drodze przemocy, albo też stanie w obliczu faktu usunięcia tej sytuacji przez kogo innego lub przez zdarzenie niezależne od działania ludzkiego. Akt przemocy trwa tak długo, jak długo trwał stan utrudniający pokrzywdzonemu korzystanie z lokalu mieszkalnego. Rację ma Sąd Najwyższy, że: „Oskarżony, zabijając drzwi celem uniemożliwienia pokrzywdzonemu korzystania z kuchni i wody tamże znajdującej się, zmuszał w ten sposób pokrzywdzonego tak długo, jak długo dostęp do kuchni był niemożliwy, do znoszenia tego stanu rzeczy. Bezprawne działanie w tym wypadku polega nie na samym zabiciu gwoździami drzwi, lecz na krępowaniu woli pokrzywdzonego i niedopuszczeniu go w ten sposób do korzystania z urządzeń domowych”[71].

Niejednokrotnie sprawca nie rezygnuje z działania przestępnego, mimo wydania prawomocnego wyroku skazującego. W takim wypadku dopuszcza się nowego czynu. Na tym tle powstała wątpliwość, jaka data jest początkiem tego czynu. Sąd Najwyższy przyjął, że: „W razie prawomocnego skazania oskarżonego za przestępstwo z art. 251 [ob. – art. 191 § 1a, uwaga B.J. S.] k.k. polegające na doprowadzeniu pokrzywdzonych przemocą do zaniechania korzystania z pomieszczeń znajdujących się w zamkniętym przez oskarżonego budynku oraz na utrzymywaniu w dalszym ciągu stanu zmuszającego pokrzywdzonych do znoszenia ograniczenia ich uprawnień – jest możliwe zarzucenie oskarżonemu nowego przestępstwa z art. 251 [ob. – art. 191 § 1a, uwaga B.J. S.] k.k. odnoszącego się do okresu po uprawomocnieniu się wspomnianego wyroku”[72].

Trafnie organ ten odstąpił od tego poglądu, uznając, że: „Trwałości przestępstwa nie «przerywa» samo skazanie sprawcy za takie przestępstwo, popełnione w określonym w wyroku czasie, jeżeli stan «używania przemocy» jest kontynuowany. W odróżnieniu bowiem od przestępstwa ciągłego, w stosunku do którego prawomocny wyrok – zdaniem składu orzekającego – «kończy byt» czynu przestępnego, «byt» przestępstwa o cechach trwałości występuje tak długo, jak długo trwa stan przestępny. Z tego względu nie ma podstaw do zajęcia stanowiska, że początkiem nowego czynu art. 167 § 1 [ob. – art. 191 § 1a, uwaga B.J. S.] k.k. może być dopiero data wydania prawomocnego wyroku za czyn poprzedni. Przy przyjęciu bowiem takiego rozwiązania, pewien okres przestępnego zachowania się sprawcy pozostałby bezkarny. Datą początkową tego nowego czynu jest dzień następujący po dacie końcowej, jaka została przyjęta w opisie czynu przypisanego sprawcy w prawomocnym wyroku skazującym”[73].

 

IV. Podmiot

 

Sprawcą  przestępstwa utrudniania korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego może być każdy. Jest to przestępstwo powszechne (delictum commune). Z reguły jego sprawcą będą właściciele lokali mieszkalnych, którzy poprzez szykany w postaci wyłączenia energii elektrycznej lub centralnego ogrzewania, rozebrania dachu itp. zmierzają do tego, by lokatorzy opuścili zajmowane lokale mieszkalne. „Dla istoty przestępstwa z art. 251 [ob. – art. 191 § 1a , uwaga B.J. S.] k. k. – jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy – jest rzeczą obojętną, czy przemocy użyje sprawca sam i bezpośrednio, czy też wykona ją za pośrednictwem osoby drugiej”[74]

 

V. Strona podmiotowa

 

Przestępstwo z art. 191 § 1a k.k. należy do przestępstw kierunkowych; dla przypisania sprawcy jego popełnienia konieczne jest ustalenie, że działał on w celu utrudnienia innej osobie korzystania z lokalu mieszkalnego. Wymagany jest zamiar bezpośredni zabarwiony (dolus directus coloratus). Określenie celu działania nastąpiło przez odesłanie do celu w § 1 tego przepisu. Oznacza to, że sprawca ma działać w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia. To, do czego sprawca zmusza inną osobę, wskazuje treść art. 191 § 1a in fine k.k.; jest nim utrudnianie korzystania z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Oznacza to, że celem działania sprawcy jest wymuszenie określonego zachowania, np. opuszczenia lokalu mieszkalnego (cel dalszy) poprzez utrudnianie korzystania z lokalu mieszkalnego (cel bliższy).

 

VI. Tryb ścigania

 

Przestępstwo z art. 191 § 1a k.k. jest przestępstwem z oskarżenia publicznego. Jest ono jednak ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Wprowadzenie takiego trybu ścigania – jak podkreśla się w uzasadnieniu noweli – miało na celu „zawężenie granic kryminalizacji czynów polegających na stosowaniu przymusu (pośredniego i wobec osoby) lub groźby bezprawnej  w celu zmuszenia jej do określonego zachowania, (…) co pozwoli na inicjowanie postępowania karnego tylko w sytuacjach realnej potrzeby objęcia danej osoby ochroną prawnokarną”[75]. Rozwiązanie to zasługuje na aprobatę, a nietrafne jest twierdzenie, że „tryb wnioskowy w tym przypadku niechybnie może służyć za narzędzie nacisku w ręku lokatorów skonfliktowanych z właścicielami nieruchomości”[76]. Zasadnie w toku prac legislacyjnych podkreślano, że „znamiona zmuszania mogą wypełniać zachowania o różnym charakterze i stopniu dolegliwości dla osoby zmuszanej, stąd też właściwe wydaje się pozostawienie ścigania tego przestępstwa inicjatywie pokrzywdzonego”[77].

 

Summary

 The crime of impeding the use of flat

 

The article describes new criminal offence introduced by act dated as of 10 of September 2015 which amends the act – Criminal Code, the act – Construction law and the act – Criminal petty offences proceedings code, in the art. 191 § 1a of Criminal code. The new offence consists of indirect violence, namely behaviour with things which causes difficulties in use of flat. It analyses earmarks such as: other type of violence that violence against person, tenacity of valance, violence which substantially limits usage of flat, flat, subject and subject facet.

 

Key words: usage of flat, flat, violence, thing, tenacity, to pressurise

Słowa kluczowe: korzystanie z lokalu, lokal mieszkalny, przemoc, rzecz, uporczywość, zmuszanie

 

 

                          *Blanka Julita Stefańska, dr, adiunkt, Uczelnia Łazarskiego (Warszawa)

 

[PRZYPISY:]

 

[1] Dz.U. 2015, poz. 1549, cyt. dalej jako nowela.

[2] Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny (druk Nr 2682), s. 2–3, http://orka.sejm.gov.pl/ rexdomk7.nsf/Opdodr?OpenPage&nr= 2682

[3] Uchwała SN z dnia 10 grudnia 1998 r., I KZP 22/98, OSNKW 1999, Nr 1–2, poz. 2 z glosami aprobującymi A. Zolla, OSP 1999, Nr 5, s. 242–244, J. Kuleszy, Pal. 1999, Nr 5–6, s. 191–193, W. Cieślaka, PS 1999, Nr 10, s. 141–145 i krytycznymi D. Wysockiego, OSP 1999, Nr 4, s. 170–171, K. Grzegorczyka, WPP 1999, Nr 1–2, s. 156–165, M. Filara, PiP 1999, Nr 8, s. 113–116, J. Wyrembaka, PS 1999, Nr 7–8, s. 138–145, M. Surkonta, WPP 1999, Nr 3–4, s. 210–122 oraz aprobującymi uwagami R. A. Stefańskiego, Przegląd uchwał Izby Karnej Sądu Najwyższego w zakresie prawa karnego materialnego za 1998 r., WPP 1999, Nr 1–2, s. 112–113. Tak też w uchwale z dnia 16 marca 1999 r., I KZP 29/98, niepubl. i w uchwale SN z dnia 16 marca 1999 r., I KZP 1/99, niepubl. Z aprobującymi uwagami R. A. Stefańskiego, Przegląd uchwał Izby Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego w zakresie prawa karnego materialnego, prawa karnego wykonawczego i prawa wykroczeń za 1999 r., WPP 2000, Nr 1, s. 80–82, wyrok SN z dnia 3 lutego 1999 r., V KKN 33 /97, OSN Prok. i Pr. 1999, Nr 7–8, poz. 3, wyrok SN z dnia 27 września 2001 r., III KKN 14/99, OSN Prok. i Pr. 2002, Nr 3, poz. 3.Tak też w doktrynie J. Wojciechowski, Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 1997, s. 332, A. Michalska-Warias, w: T. Bojarski, A. Michalska-Warias, J. Piórkowska-Flieger, M. Szwarczyk, Kodeks karny. Komentarz, red. T. Bojarski, Warszawa 2006, s. 347, R. A. Stefański, Prawo karne materialne. Część szczególna, Warszawa 2009, s. 232, A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2010, s. 439, J. Wojciechowska, w: M. Flemming, M. Królikowski, B. Michalski, W. Radecki, R. A. Stefański, J. Warylewski, A. Wąsek, J. Wojciechowska, J. Wojciechowski, Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz do artykułów 117–221, red. A. Wąsek, R. Zawłocki, t. I, Warszawa 2010, s. 856–857, L. Gardocki, Prawo karne, Warszawa 2013, s. 267, M. Mozgawa, w: M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Kulik, M. Mozgawa, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2014, s. 476, M. Królikowski, A. Sakowicz, w: M. Budyn-Kulik, R. Citowicz, J. Długosz, D. Drożdż, E. Hryniewicz, S. Hypś, W. Janyga, M. Królikowski, J. Kulesza, M. Kulik, P. Nalewajko, P. Petasz, A. Sakowicz, Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz. Art. 117–221, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, t. I, Warszawa 2013, s. 547, A. Zoll, w: A. Barczak-Oplustil, G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Szewczyk, W. Wróbel, A. Zoll, Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, red. A. Zoll, t. II, Warszawa 2013, s. 612, S. Hypś, w: F. Ciepły, M. Gałązka, A. Grześkowiak, R. G. Hałas, S. Hypś, D. Szeleszczuk, K. Wiak, Kodeks karny. Komentarz, red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Warszawa 2014, s. 743, L. Wilk, w: T. Dukiet-Nagórska, S. Hoc, M. Kalitowski, O. Sitarz, L. Tyszkiewicz, L. Wilk, P. Zawiejski, Prawo karne. Część ogólna, szczególna i wojskowa, red. T. Dukiet-Nagórska, Warszawa 2008, s. 353, J. Kosonoga, w: Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, wyd. 2, Warszawa 2015, s. 1099–1100. Jest prezentowany także odmienny pogląd (zob. glosy krytyczne do tej uchwały, M. Wysocki, Przemoc wobec osoby w rozumieniu art. 191 k.k., Prok. i Pr. 1999, Nr 3, s. 64, K. Daszkiewicz, Przestępstwa popełnione przemocą w świetle przepisów kodeksu karnego z 6 czerwca 1997 r., „Palestra” 2000, Nr 2–3, s. 49–50, O. Górniok, w: O. Górniok, S. Hoc, M. Kalitowski, S. M. Przyjemski, Z. Sienkiewicz, J. Szumski, L. Tyszkiewicz, A. Wąsek, Kodeks karny. Komentarz, t. II, Gdańsk 2005, s. 189, R. Góral, Kodeks karny. Komentarz praktyczny, Warszawa 2007, s. 322–323, N. Kłączyńska, w: J. Giezek, D. Gruszecka, N. Kłączyńska, G. Łabuda, A. Muszyńska, T. Razowski, Kodeks karny. Część szczególna, red. J. Giezek, Warszawa 2014, s. 476, M. Filar, w: M. Berent, J. Bojarski, M. Bojarski, M. Filar, W. Filipkowski, O. Górniok, E. Guzik-Makaruk, S. Hoc, P. Hofmański, M. Kalitowski, M. Kulik, L. K. Paprzycki, E. Pływaczewski, W. Radecki, Z. Sienkiewicz, Z. Siwik, R. A. Stefański, L. Tyszkiewicz, A. Wąsek, L. Wilk, Kodeks karny. Komentarz, red. M. Filar, Warszawa 2014, s. 1107.

[4] L .K. Paprzycki, Glosa do uchwały SN z dnia 10 grudnia 1998 r., I KZP 22/98, Rzeczpospolita. PCD z dnia 14 kwietnia 1999 r.

[5] Uzasadnienie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny (druk Nr 2682), s. 2–3, http://orka.sejm.gov.pl/ rexdomk7.nsf/Opdodr?OpenPage&nr= 2682, s. 3.

[6] L. Chojniak, Opinia do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny (druk sejmowy nr 2682) z dnia 22 czerwca 2015 r., s. 1–9, http://orka.sejm.gov.pl/rexdomk7.nsf/Opdodr?OpenPage&nr=268, A. Sakowicz, Opinia prawna na temat projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny (druk sejmowy nr 2682) z dnia 5 stycznia 2015 r., s. 1–11, http://orka.sejm.gov.pl/rexdomk7.nsf/Opdodr?OpenPage&nr=268

[7] Stanowisko Rządu do senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny (druk Nr 2682), s. 2, http://www. sejm.pl /Sejm7.nsf/druk.xsp?documentId=606B12FBF4C3E4DAC1257D9C00383B92

[8] B. Linde, Słownik języka polskiego, t. IV, Lwów 1858, s. 554.

[9] J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, Słownik języka polskiego, t. V, Warszawa 1912, s. 138.

[10] Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, t. VII, Warszawa 1965, s. 296.

[11] S. Skorupka, Słownik frazeologiczny języka polskiego, t. I, Warszawa 1989, s. 764.

[12] Mały słownik języka polskiego, red. S. Skorupka, H. Auderska, Z. Łempicka, Warszawa 1968, s. 651.

[13] Inny słownik języka polskiego, red. M. Bańko, t. II, Warszawa 2000, s. 317.

[14] Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz, t. 3, Warszawa 2003, s. 1014.

[15] Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, red. H. Zgółkowa, t. 33, Poznań 2001, s. 368.

[16] Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, t. 1, Warszawa 1994, s. 986–987.

[17] M. Surkont, Tzw. karalna samowola w ramach przestępstwa zmuszania, NP 1987, Nr 9, s. 84–85.

[18] I. Andrejew, Ustawowe znamiona czynu. Typizacja i kwalifikacja przestępstw, Warszawa 1978, s. 185.

[19] Uchwała 7 sędziów SN z dnia 17 grudnia 1959 r., VI KO 87/59, OSNPG 1960, Nr 6, poz. 102.

[20] M. Surkont, Przestępstwo zmuszania w polskim prawie karnym, Gdańsk 1991, s. 66.

[21] T. Hanausek, Przemoc jako forma działania przestępnego, Kraków 1966, s. 140.

[22] Wyrok SN z dnia 12 sierpnia 1974 r., Rw 403/74, OSNKW 1974, Nr 11, poz. 216, postanowienie SN z dnia 16 stycznia 1976 r., VI KZP 36/75, OSNPG 1976, Nr 3, poz. 21.

[23] T. Hanausek, Przemoc, s. 67.

[24] M. Surkont, Przestępstwo zmuszania, s. 67.

[25] M. Filar, Rozdział XXIII. Przestępstwa przeciwko wolności, w: Nowa kodyfikacja karna. Kodeks karny. Krótkie komentarze, z. 18, Warszawa 1998, s. 82.

[26] M. Surkont, Przestępstwo zmuszania, s. 67.

[27] I. Andrejew, Glosa do uchwały SN z dnia 29 listopada 1962 r., VI KO 60/61, OSPiKA 1963, Nr 10, poz. 257.

[28] R. Góral, Kodeks karny, s. 323.

[29] Wyrok SN z dnia 27 września 2001 r., III KKN 14/99, OSN Prok. i Pr. 2002, Nr 3, poz. 3.

[30] Wyrok SN z dnia 9 czerwca 1937 r., I K 420/37, OSN(K) 1938, Nr 1, poz. 9.

[31] Uchwała SN z dnia 27 kwietnia 1994 r., I KZP 8/94, OSNKW 1994, Nr 5–6, poz. 28 z glosami: aprobującą J. Satko, „Palestra” 1995, Nr 3–4, s. 261–266 i częściowo krytyczną J. Wyrembaka, St.Iur. 2005, Nr 44, s. 373 i nast. oraz aprobującymi uwagami R. A. Stefańskiego, Przegląd uchwał Izby Karnej Sądu Najwyższego w zakresie prawa karnego materialnego za 1994 rok, WPP 1995, Nr 3–4, s. 65–66.

[32] M. Filar, Rozdział XXIII. Przestępstwa przeciwko, s. 82.

[33] J. Wojciechowski, w: Kodeks karny, s. 332, A. Marek, Kodeks karny, s. 439–440, A. Michalska-Warias, w: T. Bojarski, A. Michalska-Warias, J. Piórkowska-Flieger, M. Szwarczyk, Kodeks karny, s. 347.

[34] A. Spotowski, w: System prawa karnego. O przestępstwach w szczególności, red. I. Andrejew, L. Kubicki, J. Waszczyński, t. IV, Część II, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1989, s. 43, W. Cieślak, Glosa do uchwały SN z dnia 10 grudnia 1998 r., I KZP 22/98, PS 1999, Nr 10, s. 143, M. Filar, w: M. Berent, J. Bojarski, M. Bojarski, M. Filar, W. Filipkowski, O. Górniok, E. Guzik-Makaruk, S. Hoc, P. Hofmański, M. Kalitowski, M. Kulik, L. K. Paprzycki, E. Pływaczewski, W. Radecki, Z. Sienkiewicz, Z. Siwik, R. A. Stefański, L. Tyszkiewicz, A. Wąsek, L. Wilk, Kodeks karny, s. 1108, S. Hypś, w: F. Ciepły, M. Gałązka, A. Grześkowiak, R. G. Hałas, S. Hypś, D. Szeleszczuk, K. Wiak, Kodeks karny, s. 743, J. Kosonoga, w: Kodeks karny, s. 1100.

[35] A. Zoll, w: A. Barczak-Oplustil, G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Szewczyk, W. Wróbel, A. Zoll, Kodeks karny, s. 613, J. Wawrowski, Przemoc, zamach, przymus, groźba i gwałt na osobie, „Jurysta” 2006, Nr 8, s. 4.

[36] Wyrok SA w Katowicach z dnia 26 marca 1998 r., II AKa 8/98, OSN Prok. i Pr. 1998, Nr 11–12, poz. 29.

[37] N. Kłączyńska, w: J. Giezek, D. Gruszecka, N. Kłączyńska, G. Łabuda, A. Muszyńska, T. Razowski, Kodeks karny, s. 477.

[38] Wyrok SA w Katowicach z dnia 26 marca 1998 r., II AKA 8/98, OSA 1998, Nr 11–12, poz. 66.

[39] A. Marek, Kodeks karny, s. 440, A. Michalska-Warias, w: T. Bojarski, A. Michalska-Warias, J. Piórkowska-Flieger, M. Szwarczyk, Kodeks karny, s. 347, M. Królikowski, A. Sakowicz, w: M. Budyn-Kulik, R. Citowicz, J. Długosz, D. Drożdż, E. Hryniewicz, S. Hypś, W. Janyga, M. Królikowski, J. Kulesza, M. Kulik, P. Nalewajko, P. Petasz, A. Sakowicz, Kodeks karny, s. 548.

[40] Uchwała SN z dnia 7 sierpnia 1982 r., VI KZP 17/82, OSNKW 1982, Nr 10–11, poz. 71.

[41] Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, red. H. Zgółkowa, t. 44, Poznań 2003, s. 211.

[42] M. Arcta, Słownik ilustrowany języka polskiego, t. 2, Warszawa 1995, s. 970.

[43] Mały słownik języka polskiego, red. S. Skorupka, H. Auderska, Z. Łempicka, Warszawa 1968, s. 863.

[44] J. Kosonoga, w: Kodeks karny. Komentarz, s. 1316.

[45] J. Wróblewski, Rozumienie prawa i jego wykładnia, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1990, s. 79, L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002, s. 145–150.

[46] Uchwała IK SN z dnia 9 czerwca 1976 r., VI KZP 13/75, OSNKW 1976, Nr 7–8, poz. 86, wyrok SN z dnia 19 grudnia 1979 r., V KRN 297/79, OSNPG 1980, Nr 6, poz. 79, wyrok SN z dnia 27 lutego 1996 r., II KRN 200/95, OSN Prok. i Pr. 1996, Nr 10, poz. 8, wyrok SN z dnia 5 stycznia 2001 r., V KKN 504/00, OSN Prok. i Pr. 2001, Nr 6, poz. 3.

[47] Wyrok SN z dnia 24 listopada 1970 r., V KRN 437/70, OSNKW 1971, Nr 3, poz. 37 z glosą Z. Siwika, PiP 1972, Nr 3, s. 173 i nast., wyrok SN z dnia 28 listopada 1995 r., III KRN 137/95, OSN Prok. i Pr. 1996, Nr 6, poz. 5, wyrok SN z dnia 27 lutego 1996 r., II KRN 200/95, OSN Prok. i Pr. 1996, Nr 10, poz.8, postanowienie SN z dnia 17 kwietnia 1996 r., II KRN 204/96, OSN Prok. i Pr. 1996, Nr 11, poz. 4, wyrok SN z dnia 3 lipca 2003 r., II KK 125/03, OSNwSK 2003, Nr 1, poz. 1458, wyrok SA w Łodzi z dnia 18 stycznia 2001 r., II AKa 241/00, OSN Prok. i Pr. 2002, Nr 9, poz. 20.

[48] Wyrok SN z dnia 5 stycznia 2001 r., V KKN 504/00, OSNKW 2001, Nr 7–8, poz. 57.

[49] Postanowienie SA w Krakowie z dnia 13 grudnia 2000 r., II AKz 289/00, KZS 2000, Nr 12, poz. 28.

[50] Wyrok SA we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2014 r., II AKa 18/14, KZS 2014, Nr 7–8, poz. 98.

[51] I. Andrejew, Ustawowe znamiona czynu, Warszawa 1978, s. 180, Z. Siwik, Przestępstwo niealimentacji ze stanowiska polityki kryminalnej, Wrocław 1974, s. 104, T. Dukiet-Nagórska, Tak zwane przestępstwa zbiorowe w polskim prawie karnym, Katowice 1987, s. 18, M. Mozgawa, Kilka uwag na temat przestępstwa nękania (art. 190a k.k.), w: Państwo prawa i prawo karne. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Zolla, red. P. Kardas, T. Sroka, W. Wróbel, t. II, Warszawa 2012, s. 1248.

[52] J. Unterschütz, Karnoprawna ochrona praw osób wykonujących pracę zarobkową, Warszawa 2010, s. 176.

[53] M. Budyn-Kulik, w: M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Kulik, M. Mozgawa, Kodeks karny, s. 562.

[54] Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, red. H. Zgółkowa, t. 44, Poznań 2003, s. 356.

[55] Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, red. H. Zgółkowa, t. 14, Poznań 1998, s. 389.

[56] Dz.U. 2014, poz. 150 ze zm.

[57] Dz.U. 2000, Nr 80, poz. 903 ze zm.

[58] Dz.U. Nr 232, poz. 1377 ze zm.

[59] Szerzej na temat lokalu mieszkalnego zob. P. Tomasz, Pojęcie lokalu mieszkalnego na gruncie ustawy o ochronie praw lokatorów, LEX/el. 2014.

[60] Postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2010 r., I OW 142/10, LEX Nr 741738.

[61] M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, s. 331.

[62] Wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 stycznia 2015 r., III SA/Kr 1206/14, LEX Nr 1628549.

[63] Postanowienie NSA z dnia 24 września 2014 r., I OW 86/14, LEX Nr 1529072.

[64] Postanowienie NSA z dnia 3 września 2014 r., I OW 83/14, LEX Nr 1529071, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r., I OW 15/12, LEX Nr 1295819, postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2010 r., I OW 81/10, LEX Nr 741772.

[65] Postanowienie NSA z dnia 20 maja 2011 r., I OW 19/11, LEX Nr 990317, postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2010 r., I OW 131/10, LEX Nr 741728,

[66] Postanowienie NSA z dnia 12 sierpnia 2014 r., I OW 81/14, LEX Nr 1501768.

[67] Postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r., I OW 194/11, LEX Nr 1136727.

[68] Wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 sierpnia 2011 r., II SA/Bk 463/11, LEX Nr 1085786.

[69] Postanowienie NSA z dnia 14 maja 2010 r., I OW 24/10, LEX Nr 672938.

[70] Wyrok SA w Nowym Sączu z dnia 4 grudnia 2013 r., III Ca 724/13, LEX Nr 1716524.

[71] Wyrok SN z dnia 4 grudnia 1958 r., III KRn 948/58, OSNPG 1959, Nr 3, poz.7.

[72] Uchwała SN z dnia 29 listopada 1962 r., VI KO 60/62, OSNKW 1963, Nr 7–8, poz. 134, wyrok SN z dnia 4 grudnia 1958 r., III KRn 948/58, OSNPG 1959, Nr 3, poz. 7.

[73] Uchwała SN z dnia 24 czerwca 1994 r., I KZP 13/94, OSNKW 1994, Nr 7–8, poz. 42 z uwagami krytycznymi R.A. Stefańskiego, Przegląd uchwał Izby Karnej Sądu Najwyższego w zakresie prawa karnego materialnego za 1994 rok, WPP 1995, Nr 3–4, s. 65–66.

[74] Wyrok SN z dnia 9 września 1937 r., II K 584/37, OSN(K) 1938, Nr 2, poz. 47.

[75] Uzasadnienie, s. 5.

[76] Ł. Chojniak, Opinia, s. 8.

[77] Stanowisko Rządu, s. 3.



 

Copyrights © 2016 - PALESTRA