Podstawowe elementy ochrony prawnej tytułu zawodowego ekskluzywnego krawiectwa we Francji w świetle ochrony prawnej tytułu zawodowego adwokata w Polsce

Magdalena Niewelt, adwokat, doktorantka UŚ (Katowice)
e.Palestra, 2016, poz. 13/A
A+ A-
 

e.Palestra, 2016, poz. 13/A

[data publikacji: 1.12.2016]

 

Magdalena Niewelt

 

Podstawowe elementy ochrony prawnej tytułu zawodowego ekskluzywnego krawiectwa we Francji w świetle ochrony prawnej tytułu zawodowego adwokata w Polsce

 

Wstęp

 

Powszechnie wiadome pozostaje, iż Francja jest „kolebką” mody. Pozycję tę wypracowały pokolenia doskonałych krawców i wymagającej klienteli. Od wieków kształtowano tam światowe trendy, co spowodowało, iż francuska odzież obecnie stała się synonimem elegancji oraz dobrem narodowym chronionym przez prawo. Dziś dla Francuzów moda jest nieodzownym elementem ich kultury, a także powodem do dumy. Francuskie wyrafinowane kreacje obserwowane są i naśladowane przez cały świat. Pomimo trudnej sytuacji ekonomicznej, francuski przemysł dóbr luksusowych, obejmujących również omawianą dziedzinę, jest prawdziwym motorem wzrostu gospodarczego Francji.

Prezentowana „na wybiegach” odzież dzieli się na haute couture, czyli ekskluzywne kreacje, oraz prèt-â-porter, czyli odzież produkowaną seryjnie, a więc dostępną powszechnie.

Z uwagi na fakt, iż wyrafinowana moda jest bardzo ważnym aspektem życia francuskiego społeczeństwa, zadbano o uregulowanie standardów jakości oraz zachowanie jej ekskluzywności zarówno w aspekcie prawnym, jak i faktycznym.

Regulacje dotyczące haute couture nie były wcześniej tematem tak szerokiej analizy prawnej w Polsce. Mimo iż to w głównej mierze dzięki ochronie prawnej owa odzież posiada tak ekskluzywny status. Ochrona ta zasadza się na funkcji prewencyjnej i gwarantuje przestrzeganie prawa w tym zakresie. Wbrew pozorom ochrona ta jest bardzo podobna do ochrony tytułu zawodowego adwokata. Tę – może zaskakującą – tezę postaram się poniżej udowodnić.

Niniejszy artykuł ma na celu praktyczne przybliżenie znaczenia haute couture oraz kwestii ochrony prawnej uzyskiwanego tytułu.

 

Czym jest haute couture

 

Haute couture w dosłownym tłumaczeniu oznacza „wysokie krawiectwo”. To luksusowa odzież najwyższej jakości z wykorzystaniem najdroższych tkanin. Odnosi się do jednostkowych kreacji, które nie są produkowane masowo. Cechuje ją bardzo duża dbałość o szczegóły oraz elementy wykonane ręcznie przez najzdolniejsze koronczarki oraz hafciarki. Produkowana jest wyłącznie przez najlepsze światowe „domy mody”.

Przeciwieństwem haute couture jest prèt-â-porter, czyli ubrania produkowane seryjnie, gotowe do natychmiastowego noszenia, aczkolwiek też przez uznane marki.

Po II wojnie światowej, ze względu na jej skutki, zaczęto produkować o wiele tańszą odzież. Zarówno w czasach powojennych, jak i współcześnie są to ubrania szyte w hurtowych ilościach, bez konieczności pobierania miary z potencjalnego klienta[1]. Są to produkcje wyłącznie maszynowe, w przeciwieństwie do haute couture.

 

Początki luksusowego krawiectwa we Francji

 

Początki haute couture datuje się na koniec XIX wieku. Przyjaciółka cesarzowej Eugenii de Montijo, księżna Paulina de Metternich, sprowadziła w 1858 roku do Pałacu Tuleryjskiego angielskiego krawca Charlesa Frederica Wortha[2].

 We Francji panował wtedy zwyczaj szycia strojów na miarę, zgodnie z życzeniami klienteli. Ch.F. Worth zatrudniał w swym sklepie dziewczęta, które bardzo przypominały najważniejsze klientki. Dlatego też ówczesne modelki zwano w Paryżu „sobowtórami”. Ch.F. Worth przedstawił jednak nowatorską ideę przygotowania uprzednio całej kolekcji – kilkunastu modeli sukien stanowiących wzory krojów dla poszczególnych klientek. Przychylność cesarzowej sprawiła, iż krawiec ugruntowywał swą pozycję w Paryżu, stając się najpopularniejszym krawcem Francji.

 Nazwisko Wortha do dziś jest kojarzone z początkami wielkiego, a tym samym nowoczesnego krawiectwa. Tak naprawdę, to jednak ogólny klimat panujący około 1850 roku umożliwił wprowadzenie zmian, takich jak na przykład „zdetronizowanie” krynolin czy przygotowywanie gotowych modeli odzieży. Zasługą Ch.F. Wortha było wykorzystanie ich i pchnięcie mody na nowe tory[3]. Nie ulega jednak wątpliwości, iż jego projekty były rozpoznawalne dzięki stosowaniu luksusowych francuskich tkanin oraz najwyższej jakości wykonaniu, jak też nowoczesnym fasonom.

 

 Związek zawodowy paryskiego haute couture

 

Ch.F. Worth był pomysłodawcą i inicjatorem założonego w 1868 roku związku zawodowego paryskiego haute couture La Chambre Syndicale de la Couture Parisienne.  Była to nowatorska organizacja zajmująca się w szczególności promowaniem poszczególnych domów couture oraz udzielaniem pomocy zrzeszonym w związku członkom w zakresie chociażby pośrednictwa pracy. Po roku 1900 tak wiele francuskich miejsc pracy było związanych z przemysłem odzieżowym, iż ówczesny rząd francuski sam nakłaniał banki do udzielania nieograniczonych pożyczek wszelkim domom mody.

La Chambre Syndicale de la Couture Parisienne miała również na celu podjęcie prób ochrony tej produkcji przed  kopiowaniem, monitorowanie warunków pracy personelu i utrzymania wysokich standardów wykonania poszczególnych modeli odzieży[4]. Dzięki właśnie staraniom tego Związku zapewniona została ochrona prawna tytułu haute couture.

Aktywność Związku spowodowała, iż w dniu 9 kwietnia 1910 roku wydany został dekret zawierający regulacje dotyczące sprzedaży odzieży[5]. Rosnąca międzynarodowa reputacja paryskiego haute couture sprawiła, iż w 1927 roku paryski związek zawodowy założył szkołę École de la chambre syndicale de la couture parisienne[6], uznając potrzebę kształcenia kolejnych projektantów mody. Obecnie owa szkoła plasuje się na trzecim miejscu najbardziej prestiżowych tego typu szkół w Europie.

 

Rozporządzenie z dnia 6 kwietnia 1945 roku

 

W dniu 6 kwietnia 1945 roku dzięki działaniom Związku wydane zostało rozporządzenie[7] dotyczące haute couture na podstawie dekretu z dnia 29 stycznia 1945 roku o utworzeniu biura przemysłu, rzemiosła, sztuki i kreacji[8].

Jego przepisy precyzowały reguły działania i status związku zawodowego paryskiego haute couture. Stanowiło bowiem, iż haute couture jest prawnie chronione i zarezerwowane dla elitarnych domów mody[9]. By móc używać tegoż tytułu, członek związku haute couture musiał zaprezentować w Paryżu co najmniej dwa razy w roku swe projekty w liczbie 50 sztuk. Udowodnieniem procesu tworzenia projektu miały być rysunki. Dom mody zaś winien był zatrudniać minimum 20 krawców. Na podstawie przedstawionych projektów przygotowywany był zamówiony egzemplarz wyłącznie według miar klientki.

Jeśli dom mody chciał posługiwać się tytułem haute couture, musiał się ubiegać o członkostwo w związku. Co roku związek zawodowy paryskiego haute couture weryfikował listę swoich członków. Warunkiem sine qua non członkostwa była paryska siedziba domu mody oraz prezentowanie kolekcji ubrań na modelkach, a nie na manekinach. Wizytacje przedstawicieli owego związku odbywały się raz do roku. O dużym prestiżu świadczyła również znaczna liczba donosów, które składały poszczególne domy na swych konkurentów – by pozbawić ich możliwości posługiwania się przedmiotowym tytułem.

Wraz z upływem lat zmianie uległy również zadania związku francuskiego haute couture. Związek ten zaczął koncentrować się w głównej mierze na uregulowaniu zasad produkcji odzieży oraz samym rozpowszechnianiu haute couture.

Z uwagi na fakt, iż ekskluzywna odzież jest bardzo kosztowna, a tym samym nie ma zbyt wielu nabywców, związek, próbując zagwarantować domom mody haute couture wysokie zyski, rozpoczął sprzedaż praw do projektów innym nabywcom. Mimo to udało się zatrzymać jednocześnie obraz haute couture jako ekskluzywnego wzornictwa i przewagi technicznej[10].

Ciągły rozwój domów mody sprawił, iż związek zawodowy paryskiego haute couture wymagał przekształcenia. Dlatego też w 1973 roku powstała federacja francuskiego haute couture, prèt-â-porter oraz krawców i projektantów mody[11].

Federacja dzieli się obecnie na trzy izby: Izbę ekskluzywnego krawiectwa[12], Izbę strojów gotowych do noszenia, krawców i projektantów mody[13] oraz Izbę mody męskiej[14]. Federacja ta skupia obecnie ponad stu członków. Jest odpowiedzialna za określenie lokalizacji oraz terminów francuskich tygodni mody.

 

Regulamin haute couture

 

W 2001 roku we Francji znowelizowano przepisy dotyczące haute couture poprzez wprowadzenie tzw. Regulaminu[15]. Akt ten potwierdza, iż zwrot haute couture stanowi prawnie chroniony tytuł. 

Powyższą nowelizacją wprowadzono znaczące zmiany. Kluczową modyfikacją było zmniejszenie liczby modeli w kolekcjach z minimum 50 sztuk do 25. Pierwotny wymóg zatrudnienia nie mniej niż 20 osób nie dotyczy już tylko krawców. Otóż definicja pracownika zatrudnionego dla domu mody haute couture została poszerzona o ekspedientów, a co za tym idzie – domom mody łatwej jest spełnić przesłankę wymogu liczby zatrudnionych osób.

Przepisy odnoszące się do samego sposobu prowadzenia tej specyficznej działalności pozostały jednak niezmienione. Niemniej jednak bardzo ciekawą nowością jest możliwość niespełnienia któregoś z kryterium Regulaminu. Otóż Komisja przy Ministerstwie Przemysłu może wyrazić indywidualną zgodę na posługiwanie się tytułem haute couture, jeśli związek zawodowy wyda pozytywną opinię na rzecz wnioskodawcy[16].

Owa Komisja kontroli oraz klasyfikacji couture création[17] składa się z Prezesa izby haute couture oraz dziewięciu członków powoływanych przez Ministra Przemysłu, tj. trzech przedstawicieli domów mody haute couture, trzech przedstawicieli domów mody prèt-â-porter oraz trzy osoby szczególnie wykwalifikowane w zakresie włókiennictwa. Kadencja członków Komisji trwa trzy lata. Zebrania odbywają się raz do roku, by w głosowaniu tajnym zadecydować, który dom mody może posługiwać się tytułem haute couture.

Co roku komitet przy Ministerstwie Przemysłu weryfikuje listę domów mody, które mogą posługiwać się w/w tytułami.

Co ciekawe, każdy dom mody, który składa Komisji wniosek o akceptację posługiwania się tymże zwrotem, musi przedłożyć czek opiewający na kwotę 100 euro, szereg oświadczeń, w tym o liczbie pracowników, jak również zapewnienie, iż kolekcje haute couture będą przygotowywane przez dom mody przez co najmniej cztery sezony[18].

 

Ochrona tytułu zawodowego w porównaniu do tytułu zawodowego adwokata

 

W naszym stanie prawnym ochrona, jaką wprowadzono we Francji w omawianym przedmiocie, tj. ochrona tytułu zawodowego haute couture, jest bardzo dobrze znana. Najlepszym przykładem jest prawna ochrona tytułu „adwokat”.

Najpierw wypada przypomnieć, że zawód ten jest zawodem zaufania publicznego. Zgodnie z art. 17 Konstytucji[19] można tworzyć samorządy zawodowe, które będą reprezentować osoby wykonujące zawody zaufania publicznego, a także sprawować pieczę nad należytym wykonywaniem tychże zawodów, w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

W przypadku zawodu adwokata (jak i innych prawniczych zawodów) samorząd zawodowy pełni funkcję gwarancyjną. Tak jak Izba haute couture, pełni on pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu. Tym samym już choćby na tej podstawie podkreślić należy, iż zarówno adwokaci, jak i domy mody haute couture świadczą swe usługi na najwyższym poziomie.

„Klient, nie zawsze będąc profesjonalistą, nie musi być zorientowany w szeregu prawnych aspektów nadających kompetencję do wykonywania danego zawodu. Stąd dla klienta szczególnie istotny jest tytuł jakim posługuje się przedstawiciel zawodu zaufania publicznego. […] Korzystając z usługi np. adwokata, klient ma pewność, iż prawnik jest członkiem samorządu zawodowego, odbył stosowną praktykę zawodową, podlega sądownictwu dyscyplinarnemu, jest zobowiązany do stosowania zasad etycznych oraz posiada ubezpieczenie OC swojej działalności. Jednocześnie korzystając z usług doradców prawnych niebędących członkami samorządu zawodowego, a tym samym bez ukończonej aplikacji, powinni mieć świadomość, iż osoby te nie podlegają szczególnym obowiązkom wynikającym z przynależności samorządowej, a wyboru takiego mogą dokonać ze świadomością i na własne ryzyko. Kryterium jakie może zostać przyjęte do dokonania wyboru jest ustalenie jakim tytułem zawodowym posługuje się dany prawnik”[20]. Podobnie w przypadku haute couture – klienci wiedzą, że otrzymują najwyższą jakość. Mimo zatem różnic w przedmiocie obu regulacji wykazują one szereg podobieństw, których trudno nie dostrzec.

Adwokatura zorganizowana jest na zasadach samorządu zawodowego, w którym kadencja organów trwa cztery lata. Tak jak w przypadku ekskluzywnego krawiectwa, samorząd adwokacki zgodnie z art. 2 Prawa o adwokaturze dba m.in. o tworzenie warunków do wykonywania ustawowych zadań adwokatury, sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata czy też ustala i krzewi zasady etyki zawodowej.

Niezwykle ważnym dokumentem uchwalonym przez Naczelną Radę Adwokacką, świadczącym o jej prestiżu, jest Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, który zawiera kluczowe wskazówki dotyczące powagi zawodu i sposobu jego wykonywania.

 

Jednocześnie, jak haute couture, adwokatura również posiada Regulamin wykonywania zawodu adwokata w kancelarii indywidulanej lub spółkach. Ponadto podobieństwem, prócz Kodeksu Etyki Adwokackiej oraz regulaminu wykonywania zawodu, jest również niejako ustawa Prawo o Adwokaturze, która reguluje kwestie prawne związane z działalnością adwokatów, drogą do zawodu czy kompetencje organów. W przypadku haute couture, prócz rozporządzenia oraz regulaminu, duże znaczenie ma również francuski kodeks własności intelektualnej z 1 lipca 1992 r.[21] Wbrew powszechnemu przekonaniu, Francuzi nie zakwalifikowali haute couture jako wzorów przemysłowych. Zgodnie z polską definicją zawartą w art. 103 ustawy Prawo własności przemysłowej[22], wzorem jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację.

Francuzi nie poszli jednak tą drogą. Otóż we francuskim kodeksie własności intelektualnej, w części poświęconej prawom autorskim czytamy, iż zgodnie z art. 112-2 kodeksu własności intelektualnej za dzieła intelektualne rozumie się m.in. kreacje sezonowe przemysłu odzieżowego oraz dodatków. Za sezonowy przemysł odzieżowy uważane są te przemysły, które ze względu na wymogi mody często zmieniają formę swych produktów, takie jak haute couture.

W przeciwieństwie do innych ustaw, art L. 112-2 kodeksu własności intelektualnej nie zapewnia precyzyjnej definicji dzieła chronionego prawami autorskimi. Z tej przyczyny doktryna rozszerzyła zakres ochrony praw autorskich, zachowując ochronę kreacji nieznanych, kiedy nie można w prosty sposób sklasyfikować dzieła. Kluczowy jest jednak fakt, iż unikalna forma dzieła jest dostrzegalna[23], jak bez wątpienia ma to miejsce w przypadku ekskluzywnej odzieży haute couture.

 

Zakończenie

 

Obecnie zwrotem haute couture mogą posługiwać się najbardziej stylowe i wpływowe domy mody, a to: Adeline Andre, Alexis Mabille, Anne Valerie Hash, Bouchra Jarrar, Chanel, Christian Dior, Christophe Josse, Franck Sorbier, Giambattista Valli, Givenchy, Gustavo Lins, Jean Paul Gaultier, Maison Martin Margiela, Maurizio Galante oraz Stephane Rolland[24].

Jak wskazano na wstępie, przemysł modowy, stanowiący bardzo znaczącą gałąź gospodarki, jest wyjątkowo istotny z punktu widzenia objęcia go szczególną ochroną prawną. Potrzebę takiej właśnie ochrony prawnej elitarnego krawiectwa dostrzeżono we Francji już w XIX wieku. Ten właśnie fakt w dużej mierze sprawia, iż zwrot haute couture jest tak pożądany wśród projektantów na całym świecie, a nie tylko we Francji.

Działając pod auspicjami Związku Chambre Syndicale de la Haute Couture, projektanci w nim zrzeszeni mają przeświadczenie, iż dzięki ścisłym kryteriom zdefiniowanym i nadzorowanym przez tenże Związek wchodzą w jedną z najbardziej ekskluzywnych i drogich kategorii przemysłu kreatywnego. Chociażby właśnie z tych powodów wielu projektantów mody, w tym również polskich, posługuje się określeniem haute couture, jednakże czyni to całkowicie bezprawnie, nie spełniając jakichkolwiek przesłanek do używania tegoż tytułu.

Mimo to sama ochrona tytułu jest nam bardzo bliska, ze względu na podobieństwo do ochrony tytułu zawodowego m.in. adwokata. Zarówno w przypadku haute couture, jak i w przypadku adwokatów klienci mogą oczekiwać najwyższej jakości usług. Ponadto podobny jest również prestiż obu tytułów. Gwarantują to opisane w niniejszym artykule akty prawne.

Ochrona haute couture oraz tytułu adwokat tylko pozornie jest tak odmienna. W rzeczywistości liczne analogie pozwalają przyjąć, iż oba tytuły są do siebie bardzo zbliżone pod względem prawnych środków ochronnych.

 

 

Summary

 

Basic elements of legal protection of exclusive tailoring profession in France in the view of legal protection of attorney profession in Poland

 

Haute couture means "high tailoring". It is luxury clothing of the highest quality made using the most expensive fabrics. The fashion houses that make those outfits have their Regulations specifying the rules for running such activity. The term of haute couture itself is a legally protected title. The haute couture protection is similar to the protection of the professional title of a lawyer. In case of the vocation of a attorney, it is the professional association that fulfils the guarantee function. Just as the haute couture chamber, it oversees the proper performance in the profession. Both in the case of haute couture, as well as attorneys, the clients can expect the highest quality of service.

Key words:

haute couture, exclusive tailoring profession, interest protected by law, attorney, quality

Pojęcia kluczowe:

haute couture, ekskluzywne krawiectwo, dobra chronione, adwokat, jakość

 

[PRZYPISY]

 

[1] F. Boucher, Historia mody. Dzieje ubiorów od czasów prehistorycznych do końca XX wieku, Warszawa: Arkady 2012, s. 370.

[2] Ibidem, s. 369.

[3] Ibidem, s. 370.

[4] J. Herald, Fashion of a decade the 1920s.New York City, 2006, s. 13.

[5] A. Palmer, Couture and Commerce: The Transatlantic Fashion Trade in 1950s., Vancouver 2001, s. 14.

[6] http://www.modeaparis.com/fr/la-formation/

[7] Arrete du 6 Avril 1945.

[8] Application du décret n⁰ 45 -147 29 janvier 2945 portant création d'un office professionnel des industries et métiers d`art et de création.

[9] http://morganestampfer.wordpress.com/2013/05/27/la-haute-couture-devoile-de-ville-de-paris/

[10] A. Palmer, Couture and Commerce: The Transatlantic Fashion Trade in 1950s, s. 18.

[11] Fédération Française de la Couture, du prêt-à-porter des couturiers et des Créateurs de mode.

[12] La Chambre Syndicale de la Haute Couture.

[13] La Chambre Syndicale du Prêt-à-Porter des Couturiers et des Créateurs de Mode.

[14] La Chambre Syndicale de la Mode Masculine.

[15] Le règlement Couture Création.

[16] La haute couture art er savoir-faire trafitionnel.

[17] La Commission de Contrôle et de Classement Couture Création.

[18] Reglement Interieur de la Commission de Controle et de classement „Couture Création”.

 

[19] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483).

[20] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2013 r., wydany w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1236/13.

[21] Loi no 92-957 relative au code de la propriete intellectuelle.

[22] Ustawa Prawo własności przemysłowej, Dz.U. z 2001 r. nr 49, poz. 508 z późn. zm.

[23] Code de la propriete intellectuelle 2014, commente. Dalloz.

[24]  Règlement Couture Création.



 

Copyrights © 2016 - PALESTRA