Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2016 r., II OSK 349/15

Beata Augustyńska, dr, apl. adw. (Rzeszów)
e.Palestra 2017, poz. 7/O
A+ A-
 

e.Palestra 2017, poz.7/O

[data publikacji: 31.07.2017]

 

 

Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2016 r., II OSK 349/15[1]

 

Teza glosowanego wyroku:

 

Zgodnie z art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz.U. z 2012 r. poz. 576 ze zm.) ważną przyczyną wydania pozwolenia na broń w celu ochrony osobistej, jest stałe, realne i ponadprzeciętne zagrożenie życia i zdrowia, nie oznacza to jednak, że dla spełnienia tych warunków musi wcześniej mieć miejsce zdarzenie, w którym faktycznie byłoby zagrożone życie i zdrowie wnioskującego o wydanie pozwolenia na broń bądź jego rodziny.

 

I. Naczelny Sąd Administracyjny orzekał w przedmiocie wydania pozwolenia na broń palną do celów ochrony osobistej. Szczególna rola tego wyroku wynika z przełamania dotychczasowej utrwalonej linii orzeczniczej i ugruntowanej praktyki organów Policji. Nadto Sąd ten orzekał w specyficznym stanie faktycznym, albowiem skarżącym był funkcjonariusz Policji pełniący służbę w Wydziale Zwalczania Zorganizowanej Przestępczości Kryminalnej Zarządu w Warszawie CBŚ KGP, zaś organem orzekającym w pierwszej instancji był Komendant Stołeczny Policji, a w drugiej instancji – Komendant Główny Policji.

 

II. Pozwolenie na broń wydaje właściwy organ Policji, jeżeli wnioskodawca spełni wymogi wynikające z ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji[2], tj. wnioskodawca nie stanowi zagrożenia dla samego siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego oraz przedstawi ważną przyczynę posiadania broni. Pozwolenie takie może zostać wydane w szczególności w celu: ochrony osobistej, ochrony osób i mienia, łowieckim, sportowym, rekonstrukcji historycznych, kolekcjonerskim, pamiątkowym, szkoleniowym. W przypadku pozwolenia na broń do celów ochrony osobistej, osób i mienia, ważną przyczyną może być w szczególności stałe, realne i ponadprzeciętne zagrożenie życia, zdrowia lub mienia (art. 10 ust. 1, 2 i 3 ustawy o broni i amunicji).

 

III. W stanie faktycznym niniejszej sprawy Komendant Stołeczny Policji odmówił wnioskodawcy wydania pozwolenia na zakup i posiadanie broni palnej bojowej w celu ochrony osobistej ze względu na subiektywny charakter obawy wnioskodawcy o własne bezpieczeństwo, a także hipotetyczne założenie wnioskodawcy o możliwości popełnienia czynów na jego szkodę, które nie stanowią zagrożenia realnego i stałego. Zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy decyzją Komendanta Głównego Policji, w której podkreślono, że słuszna była ocena organu pierwszej instancji, iż obawa wnioskodawcy o własne bezpieczeństwo ma charakter zdecydowanie subiektywny. Odwołujący hipotetycznie zakładał, iż z uwagi na charakter pełnionej służby może dojść do zagrożenia dla niego ze strony środowisk przestępczych, jednakże nie wskazał dowodów na potwierdzenie tych obaw, nie informował o takich obawach przełożonego, nie miały też miejsca próby realizowania pogróżek. Decyzja Komendanta Głównego Policji została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (WSA w Warszawie). Sąd ten oddalił skargę, podzielając stanowisko organu Policji, że skarżący nie przedstawił ważnej przyczyny do posiadania broni palnej, a w szczególności nie udokumentował stałego, realnego i ponadprzeciętnego zagrożenia życia, zdrowia lub mienia. Brak było zgłoszeń jakichkolwiek przypadków bądź zdarzeń, w których wnioskodawca lub jego rodzina znaleźli się w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia. Nadto Sąd wskazał, iż zmiana tego stanu umożliwi skarżącemu ponowne ubieganie się o pozwolenie na broń palną[3].

 

IV. W przedmiotowej sprawie kluczową kwestią było ustalenie wystąpienia przesłanki wydania pozwolenia na broń do celów ochrony osobistej w postaci ,,ważnej przyczyny” przejawiającej się ,,stałym, realnym i ponadprzeciętnym zagrożeniem życia, zdrowia lub mienia”. Wprowadzenie do art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy o broni i amunicji tak nieostrego pojęcia wymaga każdorazowej konkretyzacji i odniesienia do stanu faktycznego. Wysoki stopień ocenności tego określenia spowodował, że kryteria uzasadniające przyjęcie zagrożenia ukształtowała praktyka działania organów Policji i sądów administracyjnych[4].

              Przyjmuje się, że osoba wnioskująca o wydanie pozwolenia na broń musi wskazać realne (konkretne) przyczyny, które uzasadniają potrzebę posiadania przez nią broni[5]. Analizy poszczególnych elementów sformułowania ,,stałe, realne i ponadprzeciętne zagrożenie życia, zdrowia lub mienia” dokonał R. Szałowski, wskazując, że zagrożenie nabiera cech realności, jeśli występują okoliczności świadczące o istnieniu identyfikowalnej (co nie znaczy, że zidentyfikowanej na dzień oceny sytuacji) osoby, która kierując się możliwą do ustalenia w realiach sprawy motywacją, mogłaby dopuścić się w odniesieniu do wnioskodawcy czynu godzącego w jego życie lub zdrowie. O realności zagrożenia można mówić, gdy wykracza poza sferę zagrożenia potencjalnego, ale nie osiąga charakteru bezpośredniego. Z kolei zagrożenie stałe to zagrożenie realne, którego potencjalności przekształcenia się w zagrożenie bezpośrednie nie można dokładnie określić w czasie, zaś ponadprzeciętność zagrożenia jest determinowana wystąpieniem jego realności[6].

              W zaleceniach dla organów wydających pozwolenie na broń palną wskazuje się, że sytuacja ,,stałego, realnego i ponadprzeciętnego zagrożenia życia, zdrowia lub mienia” ma miejsce w razie podania okoliczności faktycznych, popartych konkretnymi przykładami, świadczącymi o ponadprzeciętnym, stałym, realnym zagrożeniu życia lub zdrowia wnioskodawcy. Wnioskodawca winien wskazać jednostki Policji lub Prokuratury, do których zgłaszano zdarzenia dotyczące zagrożenia życia bądź zdrowia (data zgłoszenia, numer prowadzonych spraw, sposób ich zakończenia przez organy ścigania; kopie rozstrzygnięć należy dołączyć do podania jako załączniki) lub ewentualnie określić powody braku zgłoszenia organom ścigania zdarzeń świadczących o istnieniu zagrożenia życia lub zdrowia. Natomiast subiektywne, niepoparte żadnymi przekonującymi dowodami, poczucie zagrożenia, wynikające przykładowo z samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej, realizacji operacji finansowych, oraz zdarzenia, które nie były zgłaszane organom ścigania, nie są uwzględniane w postępowaniu administracyjnym jako okoliczność przemawiająca za wydaniem pozwolenia[7].

              W judykaturze na ogół restrykcyjnie odnoszono się do kwestii ,,stałego, realnego i ponadprzeciętnego zagrożenia życia, zdrowia lub mienia” jako przesłanki warunkującej uzyskanie pozwolenia na broń palną do celów ochrony osobistej. Częstokroć sądy administracyjne, oddalając skargę w sprawie odmowy wydania pozwolenia na broń palną, wskazywały, że stwierdzenie, czy w konkretnym przypadku występują obiektywne okoliczności przemawiające za wydaniem pozwolenia na broń, należy do organów Policji, które w tym zakresie mogą prowadzić bardziej lub mniej rygorystyczną politykę, a jej zasady nie podlegają kontroli sądu, który kontroluje wyłącznie to, czy ocena nie ma cech dowolności oraz przy wydawaniu decyzji nie zostały naruszone przepisy. Nadto sygnalizowano, że brak incydentów zagrażających życiu lub zdrowiu wnioskodawcy, czy też brak zgłoszeń w tym przedmiocie przesądza o braku spełnienia przesłanki z art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy o broni i amunicji[8].

              W wyroku z 13 czerwca 2012 r. WSA w Warszawie[9] uznał, że zagrożenie życia, zdrowia lub mienia stanowiące ważną przyczynę posiadania broni, aby można było uznać za stałe, musi się przejawiać permanentnością i aktualnością, zaś jego realność musi być rzeczywista i obiektywna, a nie nacechowana subiektywnością, natomiast ponadprzeciętność nie może sprowadzać się do sytuacji hipotetycznej, lecz musi być nadzwyczajna i niepowszednia. Brak poczucia bezpieczeństwa, i to z różnych powodów, deklaruje bowiem bardzo wiele osób. Jednakże nie oznacza to obowiązku wydania pozwolenia na broń każdemu, kto o takie pozwolenie wystąpi. W dalszej kolejności Sąd zaznaczył, że nie należy wydawać pozwolenia na posiadanie broni ,,na wszelki wypadek”, albowiem skarżący do chwili obecnej nie znalazł się w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia.

            W innych wyrokach wskazano, że przesłanka ,,stałego, realnego i ponadprzeciętnego zagrożenia życia, zdrowia lub mienia” nie występuje m.in. w sytuacji powołania się na sam rodzaj wykonywanej pracy jako funkcjonariusz Policji[10], sprawowania uprzednio funkcji prezydenta miasta, jak i pracy w przeszłości w organach ścigania[11], subiektywnego odczucia zagrożenia, wynikającego z faktu kradzieży inwentarza, czy też telefonów z pogróżkami, a także z powodu samego posiadania majątku, ruchomego lub nieruchomości o dużej wartości[12], braku poczucia bezpieczeństwa[13], jak również ze względu na wiek, miejsce zamieszkania, ogólny stan bezpieczeństwa[14], z uwagi na sam fakt otrzymywania anonimów[15], a także fakt prowadzenia działalności gospodarczej i związany z tym osobisty przewóz znacznych wartości pieniężnych i biżuterii, jak i przypadki kradzieży z włamaniem do posiadanych nieruchomości[16].

              Dotychczasowe stanowisko judykatury można podsumować w ten sposób, że wprawdzie w toku postępowania o wydanie zezwolenia na broń palną do celów ochrony osobistej nie należy przedkładać ponad wszystko interesu społecznego (przemawiającego za ograniczaniem ilości broni w obrocie) nad interesem obywatela pozostającego w uzasadnionym poczuciu zagrożenia życia i zdrowia, zwłaszcza gdy oczekiwana w tym zakresie pomoc od państwa okazuje się nieskuteczna. Niemniej jednak można mówić o spełnieniu przesłanki z art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy o broni i amunicji dopiero, gdy wnioskodawca wskaże sprawdzalne argumenty, dane, dowody, badania, wyniki analiz itp., których obiektywna weryfikacja wykaże, że ocena wnioskodawcy co do niebezpieczeństwa ma pokrycie w rzeczywistości[17]. W szczególności przejawia się to występowaniem sytuacji wzbudzających obawę o zdrowie lub życie i dokonywaniem ich zgłoszeń do właściwych organów ścigania[18].

 

V. W omawianym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Stołecznego Policji. W uzasadnieniu wskazano, że ,,ubieganie się o wydanie pozwolenia na broń w celu ochrony osobistej ma zawsze charakter prewencyjny (na wszelki wypadek) w celu ewentualnego zapobieżenia zagrożeniu życia lub zdrowia. Ważną przyczyną wydania pozwolenia na broń w celu ochrony osobistej, jest stałe, realne i ponadprzeciętne zagrożenie życia i zdrowia, nie oznacza to jednak, że dla spełnienia tych warunków musi wcześniej mieć miejsce zdarzenie, w którym faktycznie byłoby zagrożone życie i zdrowie wnioskującego o wydanie pozwolenia na broń bądź jego rodziny. Trudno bowiem mówić o zagrożeniu życia lub zdrowia w sytuacji, kiedy te dobra zostaną już zagrożone, post factum[19]. Dalej Sąd argumentował, że ,,okoliczność, iż w rzeczywistości nigdy nie doszło do zdarzeń, w których życie i zdrowie skarżącego bądź jego rodziny byłoby faktycznie zagrożone i że nie miały miejsca także próby realizacji pogróżek, na które powołuje się strona, nie oznaczają, że skarżący nie jest realnie i ponadprzeciętnie zagrożony niebezpieczeństwem zamachu”[20]. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ,,takie założenie byłoby sprzeczne z humanitaryzmem, gdyż przesuwa granice zagrożenia życia i zdrowia ludzkiego zbyt wysoko, a poza tym przepis art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy o broni i amunicji nie wymaga aż takich poświęceń, aby można mówić o istnieniu stałego, realnego i ponadprzeciętnego zagrożenia życia i zdrowia jako ważnej przyczyny wydania pozwolenia na posiadanie broni”[21].

   Niewątpliwie jest to trafne stanowisko, które wskazuje sposób interpretacji przesłanki ,,ważnej przyczyny” uzasadniającej wydanie pozwolenia na broń do celów ochrony osobistej w postaci ,,stałego, realnego i ponadprzeciętnego zagrożenia życia lub zdrowia”. Orzeczenie to, przełamując dotychczas utrwaloną linię orzeczniczą i ugruntowane mechanizmy działania organów Policji, jednoznacznie przesądza o zasadności ubiegania się o pozwolenie na broń palną do celów ochrony osobistej już wtedy, gdy nie miały miejsca zdarzenia zagrażające życiu lub zdrowiu. Ma to kapitalne znaczenie dla ochrony życia i zdrowia strony oraz jej rodziny, gdyż oznacza, że organ nie powinien zwlekać z wydaniem pozwolenia na broń, oczekując na chwilę, w której dojdzie do zamachu na życie lub zdrowie, albowiem w toku przedmiotowego zamachu dobra te mogą zostać nieodwracalnie naruszone. Działania takie należy przyjąć za spóźnione. Reasumując, należy uznać, że strona uzyskała realną możliwość ubiegania się o pozwolenie na broń do celów ochrony osobistej w razie zaistnienia ,,stałego, realnego i ponadprzeciętnego zagrożenia życia lub zdrowia”, a nie jak dotychczas – z reguły po wystąpieniu zdarzenia, w którym doszło do zamachu na jej życie lub zdrowie.

   Nadto Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że: ,,organy Policji orzekając w sprawie, w której wnioskodawcą jest funkcjonariusz Policji, miały pewne obiekcje, co do jej rozstrzygnięcia, żeby nie być posądzanymi o stronniczość, czy brak obiektywizmu na tle innych podobnych przedmiotowo spraw. Nie jest to jednak sprawa podobna do innych z uwagi na szczególny charakter pracy skarżącego i związane z tym zagrożenia, których stałość, realność i ponadprzeciętność można jedynie porównywać z innymi stanowiskami pracy w organach Policji lub innych podobnych formacjach”[22]. Zasadnie Sąd podkreślił, że okoliczność pełnienia służby w strukturach podmiotów zapewniających bezpieczeństwo nie może być czynnikiem negatywnie wpływającym na rozpoznanie wniosku o wydanie pozwolenia na broń palną.

 

 

[PRZYPISY]

 

[1] Wszystkie przywołane orzeczenia pochodzą z Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), chyba że podano inaczej.

[2] Dz.U. z 2012 r. poz. 576 ze zm., dalej: ustawa o broni i amunicji.

 

[3] Wyrok WSA w Warszawie z 28 października 2014 r., II SA/Wa 1158/14.

[4] Zob. A. Herzog, Ustawa o broni i amunicji po nowelizacji, ,,Prokuratura i Prawo” 2011, Nr 10, s. 71. Obecnie obowiązujące przepisy zostały wprowadzone do ustawy o broni i amunicji na mocy art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy o broni i amunicji oraz ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz.U. Nr 38, poz. 195), która weszła w życie 10 marca 2011 r. Według uprzednio obowiązujących regulacji właściwy organ Policji wydawał pozwolenie na broń, jeżeli okoliczności, na które powoływała się osoba ubiegająca się o pozwolenie, uzasadniały jego wydanie (art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji, Dz.U. Nr 53, poz. 549).

[5] B. Kurzępa, Ustawa o broni i amunicji. Komentarz, Warszawa: C.H. Beck 2010, s. 95–96.

[6] Zob. R. Szałowski, Stałe, realne i ponadprzeciętne zagrożenie życia, zdrowia lub mienia jako przesłanka wydania pozwolenia na broń w celu ochrony osobistej, ,,Przegląd Policyjny” 2013, Nr 47 (112), s. 64–77.

[7] W. Nienałtowski, R. Nienałtowski, Administracyjno-prawne aspekty wydawania pozwolenia na broń palną, Centrum Szkolenia Policji, Legionowo 2013, Materiały dydaktyczne Nr 105, s. 14.

[8] M.in.: wyrok WSA w Warszawie z 19 marca 2015 r., II SA/Wa 1445/14, wyrok WSA z 10 października 2011 r., II SA/Wa 1417/11, wyrok WSA w Warszawie z 22 grudnia 2009 r., II SA/Wa 1151/09, wyrok WSA w Warszawie z 1 grudnia 2009 r., II SA/Wa 1263/09, wyrok WSA w Warszawie z 3 października 2012 r., II SA/Wa 1180/12.

[9] VI SA/Wa 621/12 (LEX Nr 1230649).

[10] Wyrok WSA w Warszawie z 27 lipca 2006 r., VI SA/Wa 469/06.

[11] Wyrok WSA w Warszawie z 29 stycznia 2009 r., VI SA/Wa 2266/08.

[12] Wyrok WSA w Warszawie z 25 stycznia 2007 r., VI SA/Wa 2167/06.

[13] Wyrok WSA w Warszawie z 25 lipca 2013 r., II SA/Wa 869/13.

[14] Wyrok WSA w Warszawie z 7 lipca 2004 r., III SA 1036/03.

[15] Wyrok WSA w Warszawie z 29 stycznia 2009 r., VI SA/Wa 2266/08.

[16] Wyrok WSA z Warszawie z 25 marca 2009 r., VI SA/Wa 186/09.

[17] Por. wyrok WSA w Warszawie z 26 marca 2015 r., II SA/Wa 1891/14.

[18] Tak m.in.: NSA w wyroku z 22 stycznia 2014 r., II OSK 1947/12, WSA w Warszawie w wyroku z 6 marca 2015 r., II SA/Wa 2102/14, WSA w Warszawie w wyroku z 9 stycznia 2014 r., II SA/Wa 1949/13, WSA w Warszawie w wyroku z 26 lutego 2013 r., II SA/Wa 2206/12, WSA w Warszawie w wyroku z 21 sierpnia 2012 r., II SA/Wa 935/12 oraz WSA w Warszawie w wyroku z 10 marca 2010 r., II SA/Wa 1982/09.

[19] Uzasadnienie wyroku NSA z 18 listopada 2016 r., II OSK 349/15.

[20] Tamże.

[21] Tamże.

[22] Tamże.



 

Copyrights © 2016 - PALESTRA