Glosa do orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-678/13, Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej

Jarosław Kocot, apl. adw., doktorant UŚ (Katowice)
e.Palestra, 2016, poz. 6/0
A+ A-
 

e.Palestra, 2016, poz. 6/0

[data publikacji: 11.10.2016]

 

 

Jarosław Kocot*

 

Glosa do orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-678/13, Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej

 

4 czerwca 2015 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w sprawie o sygnaturze akt C-678/13[1], na skutek skargi Komisji Europejskiej przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, wydał wyrok o następującej sentencji:

„1) Stosując obniżoną stawkę podatku od wartości dodanej do dostaw:

– sprzętu medycznego, sprzętu pomocniczego oraz pozostałych urządzeń, które nie są przeznaczone wyłącznie do użytku osobistego przez osoby niepełnosprawne lub które nie są zwykle przeznaczone do łagodzenia skutków lub leczenia niepełnosprawności, a także

– produktów, które nie są produktami farmaceutycznymi zwykle stosowanymi dla ochrony zdrowia, zapobiegania chorobom oraz do celów medycznych i weterynaryjnych lub produktami używanymi do celów antykoncepcyjnych oraz higieny osobistej,

wymienionych w pozycjach 82, 92 i 103 w załączniku nr 3 do ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług,

 

Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 96–98 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej w związku z załącznikiem III do tej dyrektywy.

 

Stan faktyczny

Unia Europejska od wielu lat prowadzi harmonizację przepisów podatkowych w celu ujednolicenia stawki podatku od towarów i usług (zwanego dalej: podatkiem VAT) we wszystkich państwach członkowskich. Nadzór nad prawidłowością implementacji dyrektyw i rozporządzeń UE w kwestiach podatkowych sprawuje Komisja Europejska, która w przypadku ustalenia, że dane państwo członkowskie dokonało błędnej transpozycji unijnych przepisów podatkowych, jest zobowiązana do wszczęcia postępowania wyjaśniającego. W opinii Komisji Europejskiej sytuacja taka miała miejsce w przypadku wadliwej implementacji przez Rzeczpospolitą Polską przepisów odnośnie do obniżonej stawki podatku VAT na niektóre wyroby medyczne i farmaceutyczne. Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało zainicjonowane w dniu 30 września 2011 roku, skierowaniem przez Komisję do Rzeczypospolitej Polskiej wezwania do usunięcia uchybień odnośnie do błędnego stosowania obniżonej stawki podatku VAT (8%) wobec niektórych produktów farmaceutycznych i sprzętu medycznego, ponieważ takowe produkty powinny podlegać podstawowej stawce podatku VAT (23%). Władze polskie w listopadzie 2011 roku udzieliły odpowiedzi na powyższe wezwanie poprzez wskazanie, że jest dokonywany przegląd przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług[2] (zwanej dalej: ustawą VAT), a nowela zmieniająca takowe przepisy ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2013 roku. W dniu 16 maja 2012 roku Rzeczpospolita Polska wskazała, że dokonała odpowiednich zmian w prawie podatkowym, lecz w ocenie Komisji żadna z nich nie dotyczyła przepisów wskazanych w wezwaniu do usunięcia uchybień. Ostatecznie Rzeczpospolita Polska nie przeprowadziła zmian zgodnych z zaleceniami Unii Europejskiej. W związku z powyższym, w dniu 19 grudnia 2013 roku Komisja Europejska wniosła do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwanego dalej: TSUE bądź Trybunał) skargę przeciwko Rzeczypospolitej.

Skarga Komisji Europejskiej[3] skierowana przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej została wniesiona na podstawie art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej[4] (zwanego dalej: Traktatem), a dotyczyła naruszenia przez Polskę treści art. 96–98 dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej[5] (zwanej dalej: dyrektywą VAT) w związku z załącznikiem III do tejże dyrektywy, poprzez niezasadne stosowanie stawki obniżonej podatku VAT zamiast stawki podstawowej w odniesieniu do produktów wymienionych w załączniku numer 3 do ustawy VAT.

Rzeczpospolita Polska nie zgodziła się ze stawianym zarzutem, co spowodowało, że w dniu 4 czerwca 2015 roku Trybunał Sprawiedliwości UE, po przeprowadzeniu postępowania, wydał wyrok.

 

Aspekt formalny

Z treści skargi Komisji Europejskiej[6] wynika, że nie występują podstawy prawne pozwalające Rzeczypospolitej Polskiej na stosowanie obniżonej stawki podatku VAT wobec produktów farmaceutycznych i medycznych zwykle stosowanych do ochrony zdrowia, zapobiegania chorobom oraz do celów medycznych i weterynaryjnych, sprzętu zwykle przeznaczonego do łagodzenia skutków lub leczenia niepełnosprawności przeznaczonego wyłącznie do użytku osobistego przez osoby niepełnosprawne (tak, jak to robiła Rzeczpospolita Polska). Ponadto Komisja Europejska zwróciła uwagę, że wiele polskich przepisów prawnych dotyczących towarów objętych obniżoną stawką VAT jest niejasne bądź nieprecyzyjnie sformułowane, co uniemożliwia stwierdzenie, jakiego rodzaju wyroby medyczne korzystają z obniżonej stawki podatku VAT. Kwestia ta ma istotne znaczenie m.in. w postępowaniach przetargowych, prowadzonych w oparciu o przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych (zwanej dalej: p.z.p.)[7], ponieważ mogą wziąć w nich udział zagraniczni przedsiębiorcy, którzy na podstawie odrębnych przepisów dotyczących obrotu wewnątrzwspólnotowego nie są zobowiązani do uiszczenia podatku VAT w kraju odbiorcy, a sporządzane przez nich oferty zawierają zerową stawkę VAT. Wypada zwrócić uwagę, że powyższy problem dostrzegła również Agnieszka Wesołowska, która stwierdziła, że: „(…) niezmiernie ważne jest nie tylko określenie jednolitego systemu stosowania obniżonych stawek podatku VAT w krajach członkowskich, tak aby ich stosowanie sprzyjało realizacji zasadzie konkurencyjności i w konsekwencji zasadzie neutralności podatku VAT”[8]. Wspomniany problem częściowo rozwiązuje art. 91 ust. 3a p.z.p.[9], aczkolwiek sytuacja jest bardziej skomplikowana, gdy firma zagraniczna oferuje towar opodatkowany inną stawką podatku VAT niż obowiązująca w Polsce.

Należy zwrócić uwagę na bardzo istotny aspekt w analizowanej sprawie. Dotyczy on faktu, że skarga Komisji Europejskiej nie została w całości merytorycznie rozpoznana przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, ponieważ przy jej sporządzaniu zostały popełnione uchybienia formalne. Skutkowało to uwzględnieniem zarzutów skarżącej wyłącznie w zakresie produktów wymienionych w pozycjach 82, 92 i 103 załącznika Nr 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług, podczas gdy sama skarga dotyczyła naruszenia art. 81–87, 90–92, 97, 100 oraz 103–105 ww. ustawy. Wspomniane błędy proceduralne miały zasadniczy wpływ na treść orzeczenia Trybunału, który przyznał rację Komisji wyłącznie w odniesieniu do kilku jej „zarzutów dotyczących błędnego opodatkowania [przez stronę pozwaną] podatkiem VAT sprzętu medycznego, sprzętu pomocniczego oraz pozostałych urządzeń, które nie są przeznaczone wyłącznie do użytku osobistego przez osoby niepełnosprawne lub które nie są zwykle przeznaczone do łagodzenia skutków lub leczenia niepełnosprawności, a także produktów, które nie są produktami farmaceutycznymi zwykle stosowanymi dla ochrony zdrowia, zapobiegania chorobom oraz do celów medycznych i weterynaryjnych lub produktami używanymi do celów antykoncepcyjnych oraz higieny osobistej”, stwierdziwszy, że w tym zakresie Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 96–98 dyrektywy VAT w związku z załącznikiem III do tejże dyrektywy. W pozostałym zakresie, Trybunał uznał, że skarga jest niezasadna.

Uchybienia formalne polegały na tym, że:

– Komisja nie przedstawiła jakichkolwiek wyjaśnień pozwalających na stwierdzenie, że pozycje 84, 85, 90, 91, 97 oraz 100 w załączniku Nr 3 do ustawy VAT określają towary, nie wchodzą w zakres załącznika III do tej dyrektywy, oraz

– Komisja nie przedstawiła w odpowiednim czasie, a tj. w skardze bądź odpowiedzi na replikę, wyjaśnień oraz dowodów odnośnie do pozycji 83, 86, 87 oraz 105 w załączniku Nr 3 do ustawy VAT, co uniemożliwiło powołanie przez stronę polską dowodów na swą obronę.

Należy podzielić zdanie Trybunału, który słusznie uznał, że Komisja przy sporządzaniu przedmiotowej skargi popełniła uchybienia natury formalnej, które uniemożliwiły TSUE jej merytoryczne rozpoznanie. Aprobata powyższego poglądu wynika z faktu, że to właśnie strona skarżąca jest zobowiązana do precyzyjnego sformułowania zarzutów stawianych stronie przeciwnej, wskazania, czego żąda od przeciwnika, a przede wszystkim zgromadzenia wystarczającego materiału dowodowego na poparcie wnoszonej skargi. Trzeba zwrócić uwagę, że postępowanie przed Trybunałem jest oparte na powszechnie uznawanej, kontynentalnej procedurze cywilnej, w której po dzień dzisiejszy obowiązuje rzymska paremia Actori incumbit probatio qui dicit non qui negat. Oznacza ona, że ciężar dowodowy (onus probandi) spoczywa na tym, kto twierdzi (skarży), a nie na tym, kto zaprzecza[10]. Konkludując, należy stwierdzić, że niewskazanie towarów, w odniesieniu do których nie należy stosować obniżonej stawki VAT, oraz nieprzedstawienie odpowiednich dowodów na poparcie swojej skargi skutkuje niewykazaniem zasadności stawianych zarzutów.

Dodatkowy argument przemawiający za słusznością koncepcji Trybunału znajduje swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia wyroku Trybunału z dnia 30 listopada 2006 roku, w sprawie o sygn. akt C‑32/05, Komisja Europejska przeciwko Wielkie Księstwo Luksemburga[11], gdzie zostało wskazane, że to „na Komisji spoczywa ciężar wykazania rzekomego naruszenia, poprzez dostarczenie Trybunałowi niezbędnych dowodów w celu stwierdzenia istnienia uchybienia, bez możliwości oparcia się na jakimkolwiek domniemaniu”.

Przy ocenie analizowanego orzeczenia warto sięgnąć do treści wyroku z dnia 17 stycznia 2013 roku, w sprawie o sygn. akt C-360/11, Komisja Europejska przeciwko Królestwu Hiszpanii[12], który również dotyczył obniżonej stawki podatku VAT na wyroby medyczne i farmaceutyczne. Trybunał wskazał, że przy określaniu konkretnych kategorii towarów, co do których stosuje się obniżoną stawkę podatku VAT, państwa członkowskie są zobowiązane do ścisłego przestrzegania ram prawnych kategorii produktów umożliwiających stosowanie obniżonej stawki podatku VAT, przy uwzględnieniu treści, kontekstu i celu tych przepisów, tak jak zostały one zinterpretowane przez Trybunał.

W związku z powyższym należy przyjąć, że głównymi czynnikami skutkującymi wydaniem przez Trybunał korzystnego orzeczenia dla strony polskiej były uchybienia natury formalnej popełnione przez Komisję Europejską przy sporządzaniu skargi. Komisja, formułując zarzuty przeciwko Polsce, przypomniała wyłącznie podstawowe zasady opodatkowania podatkiem VAT, a nie wykazała najważniejszej kwestii, tj. uchybień popełnionych przez Rzeczpospolitą Polską w kwestii błędnego opodatkowania obniżoną stawką podatku VAT niektórych wyrobów medycznych i farmaceutycznych. Ponadto nie zostały przedstawione Trybunałowi wszystkie niezbędne dowody wskazujące, że na skutek wadliwej implementacji przepisów unijnych do polskiego porządku prawnego niektóre wyroby medyczne i farmaceutyczne korzystają bezpodstawnie z obniżonej stawki podatku VAT.

Biorąc pod uwagę, że skarżącym jest instytucja UE – Komisja Europejska stojąca na straży prawidłowego wdrażania przepisów unijnych do krajowych porządków prawnych państw członkowskich, należy stwierdzić, że uchybienia o charakterze formalnym popełnione przy sporządzaniu przedmiotowej skargi nie powinny mieć miejsca. Zaskoczenie jest tym większe, że w bliźniaczo podobnej sprawie o sygn. akt C-360/11 Komisja Europejska złożyła skargę do Trybunału, która została w całości uznana przez TSUE jako zasadna. Ponadto na przestrzeni ostatnich lat Komisja skierowała do Trybunału kilka skarg przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej odnośnie do błędnego stosowania przez nią obniżonej stawki podatku VAT wobec innych produktów. Wśród wielu orzeczeń wydanych przez Trybunał znajdowały się również wyroki, które zostały rozstrzygnięte na niekorzyść strony polskiej, tj. m.in.:

  • wyrok Trybunału z dnia 18 grudnia 2014 roku, w sprawie o sygn. akt C‑639/13, Komisja przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie TSUE orzekł, że Polska błędnie stosowała obniżoną stawkę podatku VAT na dostawę towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej[13],
  • wyrok Trybunału z dnia 28 października 2010 roku, o sygn. akt C-49/09, Komisja przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie TSUE orzekł, że Polska błędnie stosowała obniżoną stawkę podatku VAT na dostawę, import i wewnątrzwspólnotowe nabycie odzieży i dodatków odzieżowych dla niemowląt oraz obuwia dziecięcego[14].

Interesującym, aczkolwiek ubocznym aspektem w niniejszej sprawie jest okoliczność, że wyrok Trybunału zapadł bez wysłuchania opinii rzecznika generalnego, co jest zjawiskiem bardzo rzadkim, ale dopuszczalnym. Takowe działanie znajduje swoje oparcie w treści art. 20 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej[15] (zwanego dalej: statutem), który wskazuje, że: „Jeśli Trybunał uzna, że w sprawie nie występuje nowe zagadnienie prawne, po wysłuchaniu rzecznika generalnego może zadecydować o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii rzecznika generalnego”[16].

Należy zgodzić się, że w niniejszej sprawie nie wystąpiło żadne zagadnienie o charakterze prawnym, które wymagałoby zaangażowania Rzecznika Generalnego w celu przedstawienia przez niego swojego stanowiska.

 

Stanowisko Rzeczypospolitej Polskiej wobec zarzutów Komisji Europejskiej

Należy zwrócić uwagę, że w zakresie zarzutów skarżącej, które nie zostały dotknięte wspomnianymi uchybieniami formalnymi, Trybunał dokonał ich pełnego uwzględnienia, pomimo że strona polska przedstawiła stosowne argumenty.

 

1) Zarzut dotyczący względów społecznych.

Rzeczpospolita Polska, stawiając powyższy zarzut, wskazywała, że prawo Unii Europejskiej zezwala na stosowanie obniżonej stawki podatku VAT na dostawy towarów niewchodzących w zakres załącznika III do dyrektywy 2006/112, a tj. w odniesieniu do produktów wykorzystywanych dla celów ochrony zdrowia. Ponadto strona polska stała na stanowisku, że utrzymanie obniżonej stawki VAT do dostaw produktów związanych z ochroną zdrowia jest istotne z punktu widzenia rozwoju gospodarczego kraju i że w ten sposób może on zmierzyć się z koniecznością zapewnienia obywatelom właściwego poziomu opieki zdrowotnej. Przedstawiona koncepcja nie znalazła uznania w oczach Trybunału, który stwierdził, że podnoszony przez stronę pozwaną zarzut dotyczący względów społecznych nie znajduje żadnego usprawiedliwienia, ponieważ doszło do naruszeń przepisu art. 98 ust. 2 dyrektywy VAT, wobec którego stosowanie względów społecznych jest niedopuszczalne. Należy wskazać, że polskie prawo cywilne także przewiduje możliwość powoływania się na zasady współżycia społecznego[17], które należy interpretować podobnie jak względy społeczne w prawie europejskim. Aczkolwiek w polskim prawie cywilnym zasady współżycia społecznego zostały sformułowane na zasadzie negacji (zaprzeczenia), podczas gdy względy społeczne w prawie europejskim przyjmują postać afirmacji. Z analizy orzecznictwa Trybunału wynika, że zarzut dotyczący względów społecznych jest zarzutem bardzo często nieuwzględnianym, np. wyrok Trybunału z dnia 18 grudnia 2014 roku, w sprawie o sygn. akt C‑639/13 bądź wyrok Trybunału z dnia 28 października 2010 roku, w sprawie o sygn. akt C-49/09. Również na gruncie krajowym sądy polskie bardzo rzadko uwzględniają zasady współżycia społecznego, aczkolwiek zdarzają się pojedyncze przypadki. Powoływanie się na nie stanowi bardzo często „ostatnią deskę ratunku” dla strony, która nie ma merytorycznych argumentów. W aspekcie braku uwzględniania przez Trybunał zarzutu względów społecznych podobne zdanie posiada Rafał Biernat, który stwierdził, że: „Dodatkowo w kwestii stosowania obniżonych stawek Vat ze względów społecznych TS nie wypowiedział się w sposób skonkretyzowany. Najczęściej spotyka się pogląd, że nawet jeśli wystąpiły «argumenty natury społeczno-politycznej», to nie mogą one uzasadniać naruszenia art. 98 ust. 2 dyrektywy 2006/112/WE lub innych aktów normatywnych Unii Europejskiej”[18]. Biorąc powyższe pod uwagę, należy uznać, że nawet jeśli ziszczą się przesłanki umożliwiające uwzględnienie zarzutu dotyczące względów społecznych, to Trybunał tego nie zrobi, uznając, że względy społeczne nie mogą uprawniać do stosowania obniżonej stawki podatku VAT na niektóre produkty.

 

2) Zarzut niedopuszczalności wniesienia skargi do Trybunału

Rzeczpospolita Polska na podstawie treści art. 124 § 1 Regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej[19] (zwanym dalej: regulaminem) złożyła odpowiedź na skargę Komisji, w której to powołała się na zarzut niedopuszczalności wniesienia ww. skargi do Trybunału, wskazując, że „jej nieprecyzyjne sformułowanie nie pozwala na określenie przedmiotu sporu. Komisja powinna była wskazać, dlaczego kategorie towarów wymienionych w załączniku Nr 3 do ustawy o VAT wykraczają poza kategorie przewidziane w pkt 3 i 4 załącznika III do dyrektywy 2006/112, a także, w szczególności, określić towary, które nie wchodzą w zakres załącznika III. Ponadto, zamiast przedstawić uzasadnienie swoich twierdzeń, Komisja ograniczyła się do powtórzenia pozycji z załącznika nr 3 do ustawy o VAT, które jej zdaniem oznaczają towary, które nie są objęte zakresem załącznika III do tej dyrektywy, nie przedstawiając żadnych wyjaśnień w tym zakresie”.

Zarzut sformułowany przez stronę pozwaną znajduje swoje odzwierciedlenie w statucie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w sposób wyczerpujący wskazuje wymagania, jakie są stawiane skardze inicjującej postępowanie przed Trybunałem, a dotyczą one również skargi wnoszonej przez Komisję Europejską. Zgodnie z treścią art. 21 statutu: „Skarga musi zawierać nazwisko i adres zamieszkania skarżącego oraz charakter osoby podpisującej, wskazanie strony lub stron, przeciw którym wnosi się skargę, przedmiot sporu, wnioski oraz zwięzłe przedstawienie zarzutów prawnych stanowiących podstawę skargi”. Doprecyzowanie wymagań odnośnie do skargi jest umiejscowione w regulaminie postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości, gdzie w art. 120 poza wymaganiami wynikającymi z treści art. 21 statutu dodano, że skarga powinna zawierać żądanie skarżącego, a w stosownym przypadku również dowody bądź wnioski dowodowe.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem Trybunału, który nie uwzględnił podnoszonego zarzutu. Trzeba podkreślić, że Komisja Europejska w sposób dostatecznie precyzyjny określiła przedmiot sporu oraz wskazała w treści skargi, jakie przepisy prawne dyrektywy VAT w jej ocenie zostały przez Rzeczpospolitą Polską naruszone. Wynika to również z treści uzasadnienia orzeczenia, w którym TSUE stwierdził, że: „W niniejszym postępowaniu
o stwierdzenie uchybienia uznaje się, że przedmiot sporu w dostatecznie zrozumiały sposób wynika ze skargi wszczynającej postępowanie. Sama okoliczność, że Komisja w sposób nieusystematyzowany przedstawiła w odrębnych częściach tej skargi, tak podstawę prawną skargi, jak i opis naruszenia, poprzestając zasadniczo na powtórzeniu spornych przepisów krajowych, nie może podważyć tego stwierdzenia”.

Słuszny jest dalszy wywód Trybunału, który zwraca uwagę, że zgodnie z orzecznictwem europejskim ciężar sprecyzowania i uwypuklenia zarzucanych stronie pozwanej uchybień spoczywa właśnie na Komisji, która jest zobowiązana do przedstawienia dowodów wskazujących, czy doszło w danej sprawie do uchybienia ze strony pozwanego. Ma to swoje uzasadnienie w treści wyroku Trybunału z dnia 25 kwietnia 2013 roku, w sprawie o sygn. C-109/11, Komisja Europejska przeciwko Republice Czeskiej[20], gdzie zostało podkreślone, że wykazanie uchybienia przez Komisję nie należy do zakresu badania dopuszczalności skargi, lecz jej zasadności.

Abstrahując od faktu, że Trybunał zasadnie oddalił zarzut niedopuszczalności procedowania w niniejszej sprawie, trzeba stwierdzić, że już we wstępnej części uzasadnienia orzeczenia wskazał, że skarga Komisji nie została sporządzona w sposób należyty. Przytoczenie tezy wyroku odnośnie do badania zasadności skargi, a nie jej dopuszczalności, ma istotne znaczenie, gdyż ostatecznie nieudowodnienie uchybień, stawianych w skardze przeciwko stronie pozwanej, wpłynęło na końcową treść wyroku Trybunału w przedmiotowej sprawie.

 

Konsekwencje prawne i ekonomiczne wydanego wyroku

Orzeczenie Trybunału w niniejszej sprawie jest korzystne dla Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ Trybunał uznał, że strona polska tylko w pojedynczych przypadkach uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej, wynikającym z przepisów unijnych w sprawie wspólnego systemu podatku od towarów i usług. W konsekwencji została zobowiązana do podwyższenia stawki podatku VAT z 8 do 23%[21] w odniesieniu do wąskiej kategorii wyrobów medycznych i środków farmaceutycznych.

Należy zwrócić uwagę, że zarówno Rafał Biernat, jak i Agnieszka Wesołowska w swoich glosach do przedmiotowego orzeczenia dokonali głębokiej analizy wpływu podwyższenia stawki podatku VAT na sytuację konsumentów, aczkolwiek pominięto jego oddziaływanie na producentów oraz podmioty służby zdrowia. Wśród osób, które interesowały się analizowaną kwestią, istniała uzasadniona obawa, że tak znaczna zmiana stawki podatku VAT odbije się w sposób negatywny na finansach wytwórców oraz dostawców wyrobów medycznych i farmaceutycznych[22]. Wspomniana obawa była poważniejsza w odniesieniu do podmiotów służby zdrowia, gdyż to one zostałyby obciążone podwyżką stawki podatku VAT. Uwzględnienie przez Trybunał tylko kilku zarzutów Komisji Europejskiej oznacza podniesienie stawki podatku VAT wyłącznie na część sprzętu medycznego i produktów farmaceutycznych, co nie powinno zasadniczo wpłynąć na płynność finansową prywatnych oraz państwowych podmiotów, działających w systemie opieki zdrowotnej. Trzeba w pełni zaaprobować stanowisko zaprezentowane przez P. Ossowskiego, który stwierdził, że: „Przedmiotowy wyrok, który tylko cząstkowo nakłada na Polskę obowiązek takowej podwyżki praktycznie niewiele zmieni w obecnej sytuacji na rynku. Wygrana Polski to pozytywny scenariusz zarówno dla przedsiębiorców, jak również rodzimej służby zdrowia, która i tak boryka się z problemami płynności finansowej”[23].

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE stanowi także sukces strony polskiej w wymiarze prawnym. Błędy formalne popełnione przez Komisję Europejską nie umknęły uwadze pełnomocnika reprezentującego Rzeczpospolitą Polską, który przedstawił je Trybunałowi, aczkolwiek nie zapomniał w żaden sposób o zarzutach natury merytorycznej, co ostatecznie skutkowało wydaniem korzystnego orzeczenia. Warto wskazać, że jest to kolejny sukces Rzeczypospolitej Polskiej w kwestiach dotyczących podatku VAT, gdyż Trybunał w wyroku z dnia 26 września 2013 roku, w sprawie o sygn. akt C‑193/11 Komisja przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej również oddalił skargę Komisji, stwierdziwszy, że Polska nie uchybiła zobowiązaniom w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. Trybunał orzekł, że występują rozbieżności pomiędzy wersjami językowymi dyrektywy, ponieważ niektóre z nich posługują się słowem „podróżny” lub słowem „klient”, używając ich czasami wymiennie w różnych aktach prawnych. W przypadku rozbieżności między różnymi wersjami językowymi tekstu prawnego Unii sporny przepis należy interpretować zgodnie z ogólną systematyką i celem uregulowania, którego część stanowi. Ponadto Trybunał dokonał już wykładni słowa „podróżny”, nadając mu znaczenie szersze niż obejmujące tylko konsumenta końcowego[24]. W sentencji orzeczenia Trybunał uznał, że przepisy dotyczące procedury szczególnej można stosować do sprzedaży usług turystycznych na rzecz klientów, ale również podróżnych. Skutkowało to oddaleniem przez Trybunał skargi Komisji.

Nie ulega wątpliwości, że w zakresie uwzględnionych przez Trybunał zarzutów Rzeczpospolita Polska została z mocy prawa zobowiązana do dokonania odpowiednich zmian w polskim ustawodawstwie. Biorąc pod uwagę przepisy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, należy zauważyć, że brak jest w nim określenia czasu, kiedy wspomniane zmiany mają zostać przeprowadzone. Wypada wskazać, że w sprawie o sygn. akt C-49/09, dotyczącej ubranek dziecięcych, w której to Rzeczpospolita Polska również broniła obniżonej stawki VAT, niekorzystny dla strony polskiej wyrok Trybunału zapadł 28 października 2010 roku, lecz stawkę VAT na ww. produkty podniesiono dopiero z dniem 1 stycznia 2012 roku. Oczywisty jest fakt, że strona polska nie może odwlekać w czasie wprowadzenia poprawek w polskim prawie, gdyż zgodnie z treścią art. 260 ust. 2 Traktatu: „Jeżeli Komisja uzna, że dane Państwo Członkowskie nie podjęło środków zapewniających wykonanie wyroku Trybunału, może ona wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, po umożliwieniu temu Państwu przedstawienia uwag. Wskazuje ona wysokość ryczałtu lub okresowej kary pieniężnej do zapłacenia przez dane Państwo Członkowskie, jaką uzna za odpowiednią do okoliczności”[25]. Komisja Europejska często korzysta z przysługującego jej uprawnienia, czemu nie można się dziwić, gdyż każde państwo, mając na względzie dobro swoich obywateli oraz przedsiębiorców, stara się odwlec chwilę nowelizacji niekorzystnych dla niego przepisów prawnych. Komisja skierowała ww. wnioski do Trybunału, m.in. przeciwko Republice Greckiej[26] czy Królestwu Hiszpanii[27], w celu „wyegzekwowania” wcześniejszego orzeczenia i zasądzenia odpowiednich kar pieniężnych w związku z opieszałością w zmianie przepisów[28].

Zbyt szybka zmiana przepisów, poprzez podniesienie stawki podatku VAT (z 8% do 23%) na produkty medyczne i farmaceutyczne, co do których takowy obowiązek wynika z treści niniejszego orzeczenia, może mieć negatywny wpływ na sytuację producentów oraz dostawców, a przede wszystkim na podmioty służby zdrowia, które notorycznie borykają się z problemami finansowymi. Z drugiej strony Polska musi zdawać sobie sprawę, że zbyt długie odkładanie w czasie zmiany przepisów polskiego prawa, wynikających z treści wyroku Trybunału z dnia 4 czerwca 2015 roku, w sprawie o sygn. akt C 678/13, może narazić Rzeczpospolitą Polską na zapłatę wysokiej kary. Należy w związku z tym dokładnie przeanalizować, jak długo Rzeczpospolita Polska powinna czekać z nowelizacją przepisów podatkowych.

Wypada również postawić pytanie, czy Komisja Europejska posiada uprawnienie, wynikające z przepisów unijnych, umożliwiające jej złożenie ponownej skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie zarzutów zawartych w skardze do TSUE, w sprawie C-678/13. Odpowiedź na powyższe pytanie jest negatywna[29], aczkolwiek aspekt wadliwej implementacji przepisów art. 96–98 dyrektywy VAT do polskiego porządku prawnego może pojawić się w innym postępowaniu, np. w przypadku złożenia przez Sąd Polski pytania prejudycjalnego[30] do Trybunału Sprawiedliwości UE w kwestii związanej w „jakimś” zakresie z podatkiem VAT na wyroby medyczne bądź farmaceutyczne[31].

 

                                       * Jarosław Kocot, aplikant adwokacki, doktorant WPiA Uniwersytetu Śląskiego (Katowice-Bielko-Biała)

 

[PRZYPISY]

 

[1] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 4.06.2015 roku, w sprawie o sygn. akt C-678/13 – dostępny na: http://curia.europa.eu/juris/celex.jsf?celex=62013CJ0678&lang1=pl&type=TXT&ancre= [2015.11.12].

[2] Ustawa z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535).

[3] Odnośnie do kategorii spraw, w jakich orzeka TSUE, Sąd oraz Sąd ds. Służby Publicznej Unii Europejskiej, zob. A. Wentkowska, Europejski Trybunał Sprawiedliwości i sądy krajowe. Doktryna i praktyka w stosowaniu prawa wspólnotowego, Sosnowiec 2005, s. 21–32.

[4] Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE 2012 C 326, s. 1).

[5] Dyrektywa 2006/112/WE Rady z dnia 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L z 2006 r. Nr 347/1).

[6] Na temat organizacji unijnego sądownictwa, funkcjonowania Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zob. np.: J.J. Barceló, Precedent in European Community Law, [w:] Interpreting Precedents. A Comparative Study, red. D.N. MacCormick i R.S. Summers, Dartmouth 1997, s. 407–411; J. Barcik i A. Wentkowska, Prawo Unii Europejskiej, wyd. 3, Warszawa 2014, s. 137–144.

[7] Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 19, poz. 177 z późn. zm.).

[8] A. Wesołowska, Glosa do wyroku TS z dnia 4 czerwca 2015 r., C-678/13, Lex/el., s. 4,

[9] Art. 91 ust. 3a ustawy Prawo zamówień publicznych: „Jeżeli złożono ofertę, której wybór prowadziłby do powstania obowiązku podatkowego zamawiającego zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług w zakresie dotyczącym wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, zamawiający w celu oceny takiej oferty dolicza do przedstawionej w niej ceny podatek od towarów i usług, który miałby obowiązek wpłacić zgodnie z obowiązującymi przepisami”.

[10] Zob. treść art. 6 polskiego Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93): „Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne”.

[11] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 30.04.2006 roku, w sprawie o sygn. akt C‑32/05 – dostępny na: http://curia.europa.eu/juris/celex.jsf?celex=62013CJ0678&lang1=pl&type=TXT&ancre= [2015.11.12].

[12] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 17.01.2013 roku, w sprawie o sygn. akt C‑360/11 – dostępny na: http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?td=ALL&language=pl&jur=C,T,F&num=C-360/11 [2015.11.12].

[13] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 18.12.2014 roku, w sprawie o sygn. akt C-639/13 – dostępny na: http://curia.europa.eu/juris/celex.jsf?celex=62013CJ0678&lang1=pl&type=TXT&ancre= [2015.11.12].

[14] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 28.10.2010 roku, w sprawie o sygn. akt C-49/09 – dostępny na: http://curia.europa.eu/juris/celex.jsf?celex=62013CJ0678&lang1=pl&type=TXT&ancre= [2015.11.12].

[15] Statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Dz.U. L 228 z 23.08.2012 roku).

[16] Temat zakresu opinii sporządzanej przez Rzecznika Generalnego, zob. K. Scheuring, Precedens w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Warszawa 2010, s. 87–88, 104–107.

[17] Zob. treść art. 5 polskiego Kodeksu cywilnego: „Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”.

[18] R. Biernat, Obniżona stawka VAT od sprzętu medycznego, sprzętu pomocniczego oraz produktów farmaceutycznych, „Glosa - Prawo Gospodarcze w Orzeczeniach i Komentarzach” 2015,  nr 4, s. 123.

[19] Regulamin postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Dz.U. L 173 z  26.6.2013, s. 65).

[20] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 25.04.2011 r., w sprawie o sygn. akt C‑109/11 – dostępny na: http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?td=ALL&language=pl&jur=C,T,F&num=C-109/11 [2015.10.18].

[21] Zob. pełną treść sentencji oraz uzasadnienia wyroku TSUE z dnia 4 czerwca 2015, w sprawie C-678/13.

[22] P. Ossowski, Wyrok TSUE przeciw Polsce w sprawie VAT na dostawę sprzętu medycznego, http://www.medexpress.pl/start/wyrok-tsue-przeciw-polsce-w-sprawie-vat-na-dostawe-sprzetu-medycznego/60154/ [2015.11.12].

[23] P. Ossowski, ibidem.

[24] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 26.09.2013 roku, w sprawie o sygn. akt C‑193/11 – dostępny na: http://curia.europa.eu/juris/celex.jsf?celex=62013CJ0678&lang1=pl&type=TXT&ancre= [2015.11.12].

[25] Podobnie: A. Wesołowska, Glosa do wyroku TS z dnia 4 czerwca 2015 r., C-678/13, s. 4.

[26] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 2.12.2014 roku, w sprawie o sygn. akt C-378/13 Komisja przeciwko Republice Greckiej, gdzie w związku z niepodjęciem wszystkich środków niezbędnych do zapewnienia wykonania wyroku Komisja/Grecja (C-502/03) Grecja została zobowiązana m.in. do wpłacenia na rzecz Komisji Europejskiej na rachunek „Zasoby własne Unii Europejskiej” ryczałtowej kwoty 10 mln EUR – dostępny na: http://curia.europa.eu/juris/celex.jsf?celex=62013CJ0678&lang1=pl&type=TXT&ancre= [2015.11.12].

[27] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 13.05.2014 roku, w sprawie o sygn. akt C-184/11 Komisja przeciwko Królestwu Hiszpanii, gdzie w związku z niepodjęciem wszelkich środków mających na celu wykonanie wyroku Komisja/Hiszpania (C-485/03 do C-490/03) Hiszpania została zobowiązana do zapłaty na rzecz Komisji, na rachunek „Środki własne Unii Europejskiej”, ryczałtu w wysokości 30 mln EUR – dostępny na: http://curia.europa.eu/juris/celex.jsf?celex=62013CJ0678&lang1=pl&type=TXT&ancre= [2015.11.12].

[28] Należy zauważyć, że: „Z drugiej strony obowiązkiem Komisji i innych organów unijnych jest czuwanie nad fundamentalnym wymogiem unijnego prawa, którym jest jego jednolite stosowanie” – zob. wyrok Trybunału z dnia 21 lutego 1991 roku, o sygn. akt C‑143/88.

[29] K. Lenaerts, D. Arts, I. Maselis, Procedural law of the European Union, wyd. 2, London, Sweet & Maxwell 2006, s. 184.

[30] Kwestia orzeczeń wstępnych TSUE została omówiona w artykule: D. Dominik-Ogińska, T. T. Koncewicz, Orzeczenie Wstępne Trybunału Sprawiedliwości jako prejudykat w postępowaniu podatkowym, „Palestra” 2014, Nr 10, s. 93–99; por. P. Dąbrowska, Skutki orzeczenia wstępnego ETS, Warszawa, Dom Wydawniczy ABC 2006, s. 82, 86–88.

[31] Według stanowiska Macieja Koszowskiego zaprezentowanego [w:] Granice związania orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, 2012 istnieje dopuszczalność zwrócenia się przez sąd krajowy z kolejnym pytaniem prejudycjalnym odnośnie do kwestii prawnej, w jakiej Sąd ten już otrzymał odpowiedź od TSUE.



 

Copyrights © 2016 - PALESTRA