Franchising od podstaw, czyli pomysł na własne przedsięwzięcie

Justyna Joanna Kornaszewska, doktorantka UW (Warszawa)
e.Palestra, 2016, poz. 10/A
A+ A-
 

e.Palestra, 2016, poz. 10/A

[data publikacji: 21.11.2016]

 

Justyna Joanna Kornaszewska

 

Franchising od podstaw, czyli pomysł na własne przedsięwzięcie

 

Prawo polskie nie zawiera regulacji umowy franchisingu ani w przepisach Kodeksu cywilnego, ani w przepisach szczególnych. Nie ma w naszym prawie także samodzielnej podstawy prawnej do nakładania na organizatorów sieci obowiązku przekazywania informacji o systemie franczyzowym na etapie przed zawarciem umowy ani obowiązku rejestracji umów franchisingu. Natomiast należy podkreślić, iż od 2000 r. funkcjonuje Polska Organizacja Franczyzodawców, która jest od 2010 r. członkiem Europejskiej Federacji Franczyzy, a od 2011 r. członkiem Światowej Rady Franczyzy[1].

Powszechnie przyjmuje się także, że podstawę dla dopuszczalności zawierania umowy franchisingu stanowi ogólna zasada swobody umów wyrażona w art. 3531 Kodeksu cywilnego. Również ona wyznacza zakres swobody w kształtowaniu treści umowy. Strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść i cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Chodzi o to, aby wyeliminować dopuszczalność zawierania umów, których treść lub cel są sprzeczne z uczciwością, rzetelnością, lojalnością kupiecką, a więc z powszechnie przyjmowanymi standardami postępowania w stosunkach pomiędzy profesjonalistami[2].

 

  1. Instytucja franchisingu

 

Franchising jest dobrym sposobem na prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Instytucja franchisingu, na samym początku mało znana i przez niewielu stosowana, obecnie stanowi jedno z ważniejszych zagadnień prawa handlowego. Od samego początku franchising towarzyszy życiu codziennemu. Oczywiście w wielu wypadkach nie mamy świadomości, że to właśnie na jego zasadach udało nam się załatwić i zrealizować ważne dla nas przedsięwzięcia. Wielokrotnie ludzie nie są świadomi, że ich życie, zarówno prywatne, jak i zawodowe, ma kontakt z tym nowoczesnym pojęciem, jakim jest franchising. Dotyczy to np. restauracji fast food (np. Pizza Hut), sklepów odzieżowych, biur podróży, banków, telefonii komórkowych (np. T-Mobile), sklepów jubilerskich, stacji benzynowych, szkół językowych, apteki i wielu innych[3].

Franchising nadal nie jest jednoznacznie rozumianym pojęciem. Istnieje wiele definicji franchisingu, o których będzie mowa w dalszej części mojego artykułu. Pragnę jednak zauważyć, iż nie można konkretnie wskazać jednej, głównej i powszechnie obowiązującej definicji tego pojęcia. Zapewne dzieje się tak, że na rynku gospodarczym istnieje wielu przedsiębiorców i każdy z nich zajmuje się innym rodzajem wytwarzanych produktów, prowadzi inny rodzaj działalności, a co za tym idzie – każdy z nich chce dostosować franchising odpowiednio do swoich potrzeb. Dlatego też aby dokładnie zrozumieć zagadnienie franchisingu, należy na samym początku wskazać i określić znaczenie podstawowych pojęć, które składają się na franchising.

Franchisingodawca (ang. franchisor, fran. franchiseur) – to jedna ze stron umowy – osoba prawna lub osoba fizyczna, która jest prawnym właścicielem znaku towarowego, nazwy handlowej, a także posiada szeroką wiedzę na temat produkowanego towaru lub świadczonej usługi bądź zna określone rozwiązania organizacyjno-zarządcze, które mogą być wykorzystane w innych przedsiębiorstwach[4].

Franchisingobiorca (ang. franchisse, fran. franchisé) – jest to druga ze stron umowy – osoba fizyczna bądź podmiot gospodarczy, który prowadzi własną działalność gospodarczą, działającą w ramach systemu franczyzowego (tj. koncepcji biznesu opracowanej przez franchisingodawcę). Za uczestnictwo w systemie franczyzowym franchisingobiorca uiszcza wymagane opłaty (tj. opłatę podstawową, opłaty bieżące i opłaty dodatkowe). Ponadto działa samodzielnie i na własny rachunek[5].

Pakiet franchisingowy, inaczej licencja franchisingowa – franchisingodawca na podstawie zawieranej z franchisingobiorcą umowy w celu prowadzenia przez biorcę własnej działalności gospodarczej przekazuje mu pakiet franchisingowy, który zawiera zestaw uprawnień i świadczeń. Do składników tego pakietu należy zaliczyć: określony znak towarowy odróżniający się od wyrobów innych przedsiębiorstw, know-how, tj. wiedzę techniczną dotyczącą procesu produkcyjnego danego produktu, która musi być poufna[6], koncepcję prowadzenia działalności gospodarczej w określony sposób, obowiązek zaopatrywania się u dawcy lub konkretnego dostawcy, prawa ochronne, usługi franchisingodawcy na rzecz franchisingobiorcy takie jak szkolenia zatrudnionych w punkcie franchisingobiorcy, pomoc, zobowiązania do prowadzenia akcji reklamowych, zobowiązania do dostarczania jednolitych materiałów promocyjnych, uprawnienia do kontroli, obowiązek zachowania tajemnicy, co mają ułatwiać klauzule zabezpieczające, oraz uiszczanie opłat przez franchisingobiorcę na rzecz franchisingodawcy[7].

Umowa franchisingu – jest to umowa zawarta pomiędzy franchisingodawcą a franchisingobiorcą na określonych warunkach, przez określony czas i za ściśle określoną opłatą. Jest to umowa nienazwana (nieuregulowana w Kodeksie cywilnym). Zgodnie z zasadą swobody umów zawartą w art. 3531 Kodeksu cywilnego strony kształtują treść umowy franchisingu według własnego uznania, jednak z poszanowaniem ustawy i zasad współżycia społecznego oraz w taki sposób, aby jej treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku. Umowa franchisingu jest długotrwałym stosunkiem prawnym. Długość umowy uzależniona jest od wielkości inwestycji. Umowę tę należy zawierać na czas określony. Istotnymi jej elementami są: ochrona znaków towarowych i oznaczeń sieci, ochrona informacji poufnych, teren działania franchisingobiorcy, szkolenia, opłaty franchisingowe, wspólny marketing oraz zagadnienia związane z działalnością konkurencyjną. Umowa franchisingu powinna być zgodna z prawem krajowym, prawem europejskim i Kodeksem etycznym[8].

1.1. Próby zdefiniowania franchisingu w obrocie handlowym

Próby zdefiniowania instytucji franchisingu w obrocie handlowym doprowadziły do tego, iż pierwsza definicja franchisingu została zapisana w Europejskim Kodeksie Etycznym Franczyzy (ang. European Code of Ethics for Franchising). Dokument ten został uzgodniony i przyjęty przez Europejską Federację Franczyzy (ang. European Franchise Federation) (EFF) w roku 1990 jako główny dokument dotyczący franchisingu i zawierający wszelkie informacje dotyczące tego zjawiska. Kodeks ten zawiera zbiór zasad, do przestrzegania których zobowiązani są członkowie Europejskiej Federacji Franczyzy. Na szczególną uwagę zasługują tu przedsiębiorstwa należące do Polskiej Organizacji Franczyzodawców (Polish Franchise Organization, POF), które wzorują się na Kodeksie i wykorzystują wszelkie zasady w nim zawarte. Europejski Kodeks Etyczny Franczyzy, wielokrotnie zmieniany i poprawiany, jest jedynym takim dokumentem zawierającym prawa dla franchisingodawców i franchisingobiorców. Definicja franchisingu według Europejskiego Kodeksu Etycznego Franczyzy brzmi w sposób następujący: „Franczyza to system sprzedaży towarów, usług lub technologii, który jest oparty na ścisłej i ciągłej współpracy pomiędzy prawnie i finansowo odrębnymi i niezależnymi przedsiębiorstwami, franczyzodawcą i jego indywidualnymi franczyzobiorcami. Istota tego systemu polega na tym, że franczyzodawca nadaje swoim poszczególnym franczyzobiorcom prawo oraz nakłada na nich obowiązek prowadzenia działalności zgodnie z jego koncepcją. W ramach i na okres sporządzonej na piśmie umowy franczyzowej oraz w zamian za bezpośrednie lub pośrednie świadczenia finansowe uprawnienie to upoważnia indywidualnego franczyzobiorcę do korzystania z nazwy handlowej franczyzodawcy, jego znaku towarowego lub usługowego, know-how, czyli «całokształt wiadomości, a więc wiedzy technicznej i technologicznej koniecznej do wytwarzania określonego wyrobu»[9], metod prowadzenia działalności gospodarczej, wiedzy technicznej, systemu postępowania i innych praw własności przemysłowej lub intelektualnej, a także do korzystania ze stałej pomocy handlowej i technicznej franczyzodawcy”[10].

Inne stanowisko odnośnie do franchisingu prezentuje Polska Organizacja Franczyzodawców, która jest dobrowolną, samorządną i niezależną w swej działalności statutowej organizacją pracodawców-franczyzodawców mających siedzibę na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Jej głównym celem jest ochrona praw i reprezentowanie interesów zrzeszonych członków wobec organów władzy i administracji państwowej, organów samorządu terytorialnego, jak również wobec innych organów i organizacji, w tym na forum międzynarodowym. POF przyjmuje, że cechami wyróżniającymi franczyzę, oprócz cech wskazanych w Europejskim Kodeksie Etycznym Franczyzy, są m.in.:

  • trwały, kontraktowy stosunek umowny łączący franczyzodawcę i franczyzobiorcę, z którego wynika obowiązek franczyzodawcy przekazywania franczyzobiorcy „know-how” w sposób ciągły, przez cały okres obowiązywania umowy, i który nakłada na franczyzobiorcę obowiązek uiszczania na rzecz franczyzodawcy opłat franczyzowych, lub innych świadczeń, w sposób uzgodniony pomiędzy stronami,
  • niezależność gospodarcza, prawna oraz organizacyjna franczyzobiorcy względem franczyzodawcy (czego odzwierciedleniem na gruncie polskiego systemu prawnego jest m.in. w przypadku działalności w ramach franczyzy adresowanej do konsumentów – posiadanie własnych kas rejestrujących)[11].

Definicję precyzyjną i rozbudowaną przedstawia Kodeks Honorowy Członków Niemieckiego Związku Franchisingowego (DFU)[12]. Według niego: „Franchising jest zorganizowanym systemem kooperacyjnych powiązań pionowych pomiędzy samodzielnymi w sensie prawnym przedsiębiorstwami na bazie umowy o charakterze ciągłym. Powstaje on na bazie długotrwałego stosunku zobowiązaniowego prawnie niezależnych podmiotów. System ten występuje na rynku w sposób jednolity i charakteryzuje się opartym na podziale pracy programem świadczeń, w którym uczestniczą partnerzy działający w tym systemie, oraz systemem wytycznych i działań kontrolnych, które mają na celu zapewnienie działań zgodnych z celami systemu. Program świadczeń franchisingodawcy stanowi tzw. pakiet franchisingowy. Opiera się on na koncepcji zakupów, sprzedaży i organizacji, wykorzystaniu praw własności przemysłowej i intelektualnej, kształcenia franchisingobiorcy oraz obowiązku franchisingodawcy do aktywnego i realizowanego na bieżąco wspierania franchsingobiorcy, a także stałego rozwijania tej koncepcji. Franchisingobiorca działa we własnym imieniu i na własny rachunek; ma on prawo i obowiązek odpłatnego korzystania z pakietu franchisingowego. Jako swój wkład świadczy on pracę, kapitał i informację”[13].

Francuska Federacja Franczyzy (FFF) definiuje to pojęcie w następujący sposób: „Franczyza to metoda współpracy pomiędzy przedsiębiorstwem franczyzowym organizatora z jednej strony, a jednym lub wieloma przedsiębiorstwami franczyzowymi biorców licencji franczyzy z drugiej strony. Od franczyzodawcy wymaga się, aby:

  • był właścicielem przedsiębiorstwa, znaku, symbolu, marki wytwórczej, handlowej lub usługowej, jak również know-how, które zostają oddane do dyspozycji przedsiębiorstwa franczyzowego biorcy,
  • oferował biorcy asortyment towarów lub usług w szczególny sposób i wykorzystywany wyłącznie z zastosowaniem jednolitych metod handlowych, które zostały wcześniej przez organizatora (franczyzodawcę) wypróbowane i są na bieżąco uzupełniane, doskonalone i kontrolowane”[14].

1.2. Doktrynalne podejście do zdefiniowania instytucji franchisingu

W zależności od charakteru i problematyki opracowania instytucja franchisingu jest określana na różne sposoby, tj. jako koncepcja prowadzenia biznesu, jako koncepcja finansowania działalności, jako koncepcja sprzedaży produktów i usług, jako koncepcja współpracy gospodarczej bądź też jako koncepcja internacjonalizacji działalności[15].

W doktrynie zaproponowano wiele definicji franchisingu[16]. Własne propozycje w tej dziedzinie zgłaszały również krajowe związki franchisingu, jednakże żadna z tych definicji nie ma charakteru powszechnego[17].

Barbara Pokorska, autorka książki Leksykon franszyzy, wyjaśnia, iż „franchise jest pojęciem zapożyczonym z języka starofrancuskiego i pochodzi od słowa franc (wolny) lub franchir (aktualnie affranchir – zwolnić). W czasach feudalnych we Francji słowo to oznaczało udzielenie przywileju lub szczególnego prawa np. zrzeczenie się przez władcę prawa do żądania służby wasalnej ze strony podwładnych, zwolnienie od podatków lub ceł lub nawet przyznanie całkowitej niezależności od władzy feudalnej. W wieku XII w ramach Chartes de franchise, władcy kościelni i świeccy mogli udzielać poddanym prawa do korzystania z terenów leśnych w zamian za świadczenie usług lub określoną sumę pieniężną. W wieku XII–XIV pojęcie to obejmowało udzielany kupcom i rzemieślnikom przywilej organizowania rynków i targów w zamian za określone świadczenie pieniężne. We współczesnym języku francuskim słowo franchise jest używane dla oznaczenia zwolnienia od odsetek i opłat przesyłek pocztowych. W Anglii słowo franchise oznaczało również prawo głosu, prawo wyboru lub szczególne prawa obywatelskie. W XVI i XVII wieku określono nim odpłatne zezwolenie na korzystanie w komercyjny sposób z prawa przysługującego komu innemu. W USA słowem franchise określano państwową koncesję udzielaną kolonizatorom na zagospodarowywanie kraju, później na korzystanie z rzeczy stanowiących własność państwa, np. przedsiębiorcy uzyskiwali prawo do wyłącznego prowadzenia i eksploatacji kolei żelaznych i innych dziedzin służących ogółowi społeczeństwa (public utility franchise). Pod koniec ubiegłego stulecia zaczęto używać pojęcia franchise w prawie prywatnym na oznaczenie kooperacji pomiędzy przedsiębiorstwami, z którą związane było przeniesienie prawa. Następnie pojęciem tym objęto każdą formę współpracy w dziedzinie zbywania towarów i świadczenia usług pod warunkiem, że umowa zawierała zezwolenie na używanie nazwy czy znaku lub też dawała prawo wyłączności (commercial franchise). System sprzedaży związany z udzieleniem prawa do używania znaku przy sprzedaży towarów i świadczeniu usług zaczęto określać w Stanach Zjednoczonych jako franchise lub franchising w latach pięćdziesiątych, po czym rozpowszechniło się ono we wszystkich krajach Europy Zachodniej”[18]. Autorka za najlepsze, najpełniejsze i najbardziej znane definicje franchisingu uznaje te zawarte w ustawodawstwie antymonopolowym i w Europejskim Kodeksie Etycznym Franczyzy.

W polskim piśmiennictwie najbardziej rozbudowaną definicję franchisingu zaproponował A. Koch, którego zdaniem franchising „jest metodą rozszerzania rynków zbytu określonego rodzaju aktywności gospodarczej poprzez zorganizowanie sieci jednolitych placówek, prowadzących tę aktywność na terenach oddalonych od siedziby organizatora sieci. Osoby trzecie prowadzą poszczególne punkty sieci na własny rachunek i we własnym imieniu. Organizator sieci udziela im odpłatnie zezwoleń na posługiwanie się znaną mu i sprawdzoną z sukcesem techniką działalności gospodarczej, zapewniając wszelką niezbędną pomoc przy jej wykorzystywaniu oraz na występowanie na zewnątrz pod oznaczeniami i emblematami, które w oczach odbiorców symbolizują renomę owej techniki działalności”[19].

Leopold Stecki instytucję franchisingu określa jako „metodę wszelkiej współpracy gospodarczej pomiędzy podmiotami wykazującymi pełną samodzielność prawną”[20]. Możemy tu zauważyć nadrzędność franchisingodawcy – dużego przedsiębiorstwa posiadającego silną pozycję – i podrzędność franchisingobiorcy – małego bądź średniego podmiotu gospodarczego, który przejmuje wszelkie prawa i obowiązki od dawcy, aby pod jego zależnością wejść na rynek i stać się równie silnym jak on. Możemy taką zależność określić jako współpracę gospodarczą, w której zawsze będzie występować podmiot silniejszy służący pomocą i zaangażowaniem podmiotowi słabszemu.

Według Martina Mendelsohna i Davida Achesona: „Franchising (formuły przedsiębiorstwa) polega na udzielaniu przez jedną osobę (franchisingodawcę) drugiej osobie (franchisingobiorcy) zezwolenia, które upoważnia do prowadzenia działalności handlowej pod znakiem towarowym/nazwą firmową franchisingodawcy oraz wykorzystania całego pakietu zawierającego niezbędne elementy wiedzy do tego, aby nieprzeszkolona wcześniej osoba mogła być wprowadzona do przedsiębiorstwa zaprojektowanego i utworzonego przez franchisingodawcę oraz by mogła prowadzić to przedsiębiorstwo przy stałej pomocy na z góry ustalonych zasadach”[21]. W powyżej przedstawionej definicji należy zwrócić uwagę na dwa podstawowe elementy, tj.: 

1) osobę (franchisingobiorcę), która wykupiła licencję na prowadzenie transakcji (działalności gospodarczej), posługując się gotowym systemem stworzonym przez przedsiębiorstwo sprzedające (franchisingodawcę);

2) pakiet „pomocy” w formie przeszkoleń oferowanych przez sprzedającego (franchisingodawcę) dla autoryzowanego przedstawiciela (franchisingobiorcy)[22].

Autorzy tacy jak J.N. Adams i K.V. Prichard Jones oraz S. Jędrzejewski przedstawiają definicję franchisingu w dwóch znaczeniach: wąskim i szerokim. „W wąskim znaczeniu oznacza on umowę dystrybucyjną uzupełnioną o prawo używania przez dystrybutora znaku handlowego producenta. W szerszym pojęciu jest to umowa, na mocy której, jedna strona przekazuje prawo posługiwania się jej nazwą handlową drugiej stronie, udziela jej wsparcia i porad w prowadzeniu przedsiębiorstwa oraz nadzoruje jej działalność z zachowaniem odrębności obu stron”[23].

Ewa Banachowicz, Joanna Nowak i Mieczysław T. Starkowski przedstawiają najważniejsze elementy franchisingu, które występują w każdej definicji. Są to elementy nieodłączne i ściśle z nią powiązane. Po pierwsze, należy rozróżnić dwa podmioty występujące we franchisingu: franchisingodawcę, czyli ogromne przedsiębiorstwo o dużej wartości, które stanie się przedmiotem franchisingu; obok dawcy występuje franchisingobiorca jako druga strona umowy. W przeciwieństwie do dawcy, biorca jest małą, tworzącą się od podstaw działalnością gospodarczą, która stara się o zezwolenie na wytwarzanie i sprzedaż wyrobów przedsiębiorstwa dawcy. Następnie pomiędzy dwiema przedstawionymi stronami dochodzi do zawarcia umowy franchisingowej, której warunków będą przestrzegać obie strony. W umowie zostają zawarte prawa i obowiązki zarówno dawcy, jak i biorcy, a także wartość opłaty licencyjnej, która jest nieodłącznym składnikiem umowy. Za uzyskany od dawcy pakiet franchisingowy biorca musi uiszczać opłatę o określonej wartości i w wyznaczonym terminie. Franchising jest bardzo dobrym sposobem na rozwój i poszerzenie działalności dawcy i wciągnięcia małych i średnich podmiotów gospodarczych do sieci franchisingowych w celu poznania istoty sukcesu[24].

 

1.3. Instytucja franchisingu w judykaturze polskiej

 

Instytucja franchisingu oprócz definicji doktrynalnej i definicji ukształtowanej w obrocie handlowym stała się także przedmiotem szeregu orzeczeń, w których jest wyjaśniona istota i główne cechy franchisingu odróżniające go od innych umów nienazwanych. Poniżej przedstawiam wybrane orzeczenia polskich sądów, na które warto zwrócić uwagę:

– Naczelny Sąd Administracyjny (do 31.12.2003 r.) w Krakowie w wyroku z dnia 21 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 507/97 wskazał, iż „istota franchisingowej metody współpracy polega na tym, iż poprzez umowę franchisingu dawca franchisingu zobowiązuje się do udostępnienia podmiotowi korzystającemu z franchisingu (biorcy franchisingu) korzystania z oznaczenia jego firmy, godła-emblematu, symboli, patentów, zaś biorca franchisingu zobowiązuje się do prowadzenia wskazanej działalności gospodarczej z wykorzystaniem udostępnionych mu praw pozyskiwania nowych odbiorców (nowych rynków zbytu)”[25].

– Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 4 marca 1998 r., sygn. akt I ACa 636/98 podkreślił, iż „umowa franchisingu jest umową wzajemną, jednakże w jej przypadku z reguły ma się do czynienia z niewymiernością wielu nawet podstawowych świadczeń dokonywanych przez dawców franchisingu. Trudno bowiem w sposób wymierny ocenić udostępnienie koncepcji systemowej prowadzenia przedsiębiorstwa handlowego, doświadczenia zawodowego, oznaczenia przedsiębiorstwa, a także licencji znaku towarowego czy innych praw własności intelektualnej”[26].

– Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 29 listopada 2005 r., sygn. akt I ACa 1026/05 wskazał, iż: „Umowa franchisingowa, według ukształtowanego w praktyce modelu, ma charakter umowy wzajemnej. Ujmując najogólniej, na jej podstawie franchisingobiorca (partner) uzyskuje od franchisingodawcy (organizatora sieci) zezwolenie (franchise) na wykorzystanie wypracowanego przez niego, sprawdzonego sposobu prowadzenia określonej działalności gospodarczej i stosowanych przez niego oznaczeń w zamian za wynagrodzenie (periodycznie uiszczane opłaty franchisingowe). Umowa ta jest zawierana na czas oznaczony albo nieoznaczony”[27].

– Sąd Antymonopolowy w wyroku z dnia 21 lipca 1992 r., sygn. akt XVII Amr 12/92 podkreślił, iż: „Franchising, którego istotą jest otrzymanie przez franchisebiorcę prawa sprzedaży we własnym imieniu określonych towarów i usług w ramach sieci marketingowej franchisedawcy z wykorzystaniem jego nazwy, znaków towarowych i doświadczeń techniczno-organizacyjnych, o ile zawiera powiązania łączące konkurentów prowadzących działalność gospodarczą w ramach tej samej sieci, mające charakter porozumienia monopolistycznego, podlega ocenie legalności, przy uwzględnieniu przesłanek określonych w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1990 roku o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym. Umowa franchisingu zakładająca stosowanie praktyk monopolistycznych istotnie ograniczających konkurencję, zwłaszcza jeżeli franchisedawca posiada na rynku pozycję dominującą, nie spełnia wymogu legalności w świetle art. 6 w/w ustawy”[28].

Każda z powyżej przedstawionych definicji franchisingu, pomimo innego doboru słów i innego zarysu opisywanej instytucji, sprowadza się do tego samego punktu, czyli skupia swoją uwagę na głównych elementach, z których zbudowany jest franchising, czyli: franchisingodawcy, franchisingobiorcy, pakiecie franchisingowym (licencji franchisingowej), opłatach franchisingowych i umowie franchisingu. Franchising spełnia oczekiwane wymagania, gdyż przynosi korzyści obu stronom umowy. Franchisingodawca dokonuje ekspansji gospodarczej, a franchisingobiorca zdobywa receptę na sukces. Natomiast kupujący otrzymuje pewność zakupu produktu lub usługi w sprawdzonym systemie działającym pod znanym znakiem. Z przedstawionych powyżej definicji widać również, iż najbardziej istotne dla franchisingu są współpraca pomiędzy samodzielnymi prawnie podmiotami gospodarczymi oraz udzielenie franchisingobiorcy prawa do korzystania z wypracowanej przez dawcę koncepcji prowadzenia przedsiębiorstwa w zamian za określone świadczenia finansowe[29].

Reasumując, do najważniejszych cech instytucji franchisingu należy zaliczyć: decentralizację współpracy, program świadczeń współpracujących partnerów; franchisingodawca udostępnia pakiet franchisingowy (prawo korzystania z dóbr chronionych prawami ochronnymi, koncepcja zaopatrzenia, zbytu, organizacji, bieżące stałe wspieranie itp.), zaś franchisingobiorca angażuje w przedsięwzięcie swój kapitał oraz własną pracę, pionową organizację kooperacji, rygorystyczne zasady współpracy i jej intensywność, system wskazówek i kontroli, jednolite występowanie na rynku, używanie wspólnej nazwy, jednolity wizerunek odróżniający, wspólną strategię, postępowanie zgodnie z ideą systemu, prawną samodzielność franchisingobiorcy, działanie na własny rachunek i we własnym imieniu oraz długoterminową umowę stanowiącą podstawę współpracy[30].

 

  1. Opracowanie koncepcji przedsiębiorstwa

 

Po zapoznaniu się z definicją franchisingu i jej głównymi cechami należy przejść do pierwszych etapów procesu zakładania własnej działalności gospodarczej. Mając na uwadze wyżej wymienione zasady i definicję franchisingu, należy jako pierwszy przygotować szczegółowy biznesplan (ang. business plan), czyli dokument planistyczny przedsiębiorstwa zawierający ocenę opłacalności danego przedsięwzięcia gospodarczego[31]. Jest to tzw. etap planowania strategicznego, który powinien zawierać krótko- i długookresowe cele podmiotu gospodarczego, opis produktów i usług, ocenę możliwości rynkowych, charakterystykę zaangażowanych i przewidywanych do wykorzystania zasobów kadrowych, rzeczowych i finansowych[32]. Uwzględnia on również finansowanie realizacji projektów lub prac przedsiębiorstwa jak również stanowi ekonomiczne uzasadnienie jego planów rozwojowych[33]. Biznes plan powinien być przygotowany przez kierownictwo przedsiębiorstwa lub przez wyspecjalizowaną komórkę analityczną w organizacji. Można także skorzystać z pomocy konsultantów. Tworzenie biznes planu wymaga przestrzegania kilku podstawowych zasad planowania:

- przyjmując założenia należy odnosić je do samodzielnych podmiotów funkcjonujących w gospodarce rynkowej,

- otoczenie organizacji determinuje i ogranicza jej zachowania,

- nie da się w pełni przewidzieć przyszłości,

- planowanie jest sposobem przetwarzania informacji w sposób umożliwiający sformułowanie celów organizacji oraz zwiększenie szansy na ich osiągnięcie,

- rezultatem planowania jest: ograniczenie niepewności, oszacowanie prawdopodobieństwa zagrożeń i szans oraz zmniejszenie ryzyka podjęcia błędnych decyzji,

- dostosowanie funkcjonowania przedsiębiorstwa do realizacji nadrzędnego celu powoduje wzrost efektywności w całej organizacji i stabilizuje jej działalność,

- kontrola w projektowaniu służy sprawdzeniu stopnia osiągania celów[34].

Po szczegółowym przygotowaniu biznesplanu franchisingodawca powinien dokładnie określić strukturę i wysokość opłat, które franchisingobiorca będzie zobowiązany uiszczać na jego rzecz. Przychody franchisingodawcy z tytułu udzielonych licencji na korzystanie z pakietu franchisingowego przybierają z reguły następujące trzy formy:

– wstępną opłatę franchisingową (ang. an initial franchise free);

– bieżące opłaty franchisingowe (ang. an on-going franchise free; a royalty);

– wpłaty na wspólny fundusz marketingowy (ang. an advertising contribution; an advertising free).

Wysokość opłaty franchisingowej jest uzależniona od renomy przedsiębiorstwa, dochodowości działalności gospodarczej oraz terytorium, na które przyznawana jest franchisingobiorcy wyłączność. Natomiast bieżąca opłata franchisingowa wynosi najczęściej od 3% do 6% wartości sprzedaży, a wpłata na wspólny fundusz marketingowy od 1% do 3% wartości sprzedaży. Niekiedy zdarza się, że bieżąca opłata franchisingowa, jak również i opłata wstępna, są wkalkulowane, w przypadku franchisingu dystrybucyjnego, w cenę towarów dostarczanych przez franchisingodawcę. Takie rozwiązanie pozwala przystąpić do danego systemu osobom, które nie posiadają wystarczającego kapitału, a ponadto zapobiega ono powstawaniu sporów co do wysokości wynagrodzenia należnego franchisingodawcy[35].

 

Wstępna opłata franchisingowa

Franchisingodawcy starający się pozyskać jak największą liczbę franchisingobiorców starają się ponadto kalkulować opłatę wstępną na niskim poziomie, w okolicach 10% całości wstępnych kosztów ponoszonych przez franchisingobiorcę, tak aby nie uszczuplać zanadto środków finansowych franchisingobiorcy niezbędnych do prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Wskaźnik ten może spadać nawet poniżej 10% dla systemów, które wymagają wysokich nakładów kapitałowych ze strony franchisingobiorców, choć w większości przypadków jest on wyższy, szczególnie w przypadku systemów franchisingowych, które nie wymagają od franchisingobiorców dużych inwestycji.

 

Bieżąca opłata franchisingowa

Franchisingodawca pobiera od franchisingobiorców bieżącą opłatę franchisingową za korzystanie z jego znaku towarowego, know-how oraz za wsparcie w postaci usług bieżących, jakiego udziela w trakcie obowiązywania umowy franchisingowej. Opłata ta jest z reguły liczona jako procent od wartości sprzedaży realizowanej przez franchisingobiorcę. W większości przypadków opłata bieżąca jest głównym źródłem bieżących przychodów dla franchisingodawcy. Powinna być ona na tyle wysoka, aby dawca był w stanie w sposób ciągły wspierać rozwój systemu, tak by zapewnić jego konkurencyjność wobec innych systemów, jak również osiągać z tego tytułu zyski. Dlatego też dla określenia właściwej wysokości bieżącej opłaty franchisingowej podstawowe znaczenie ma zakres i częstotliwość usług bieżących, które oferowane są członkom systemu przez franchisingodawcę.

 

Wpłata na wspólny fundusz marketingowy

W związku z tym, że jedną z najważniejszych korzyści wynikających z franchisingu dla franchisingobiorcy jest rozpoznawalność marki i tzw. goodwill (aktywa niematerialne spółki, reprezentujące różnicę pomiędzy wartością rynkową przedsiębiorstwa w toku a rynkową wartością wszystkich aktywów takiego przedsiębiorstwa[36]) franchisingodawcy i jego systemu jako całości, zdarza się często, że franchisingodawcy pobierają od franchisingobiorców oddzielną opłatę, która jest przeznaczana wyłącznie na finansowanie działań promocyjno-reklamowych całego systemu. Określając wysokość tej opłaty, franchisingodawca powinien mieć na uwadze kwotę wydatków niezbędnych do prowadzenia skutecznych działań promocyjnych w skali lokalnej czy ogólnokrajowej, a także wysokość środków finansowych niezbędnych do wyprodukowania odpowiedniej ilości materiałów reklamowych. Z utworzonego w ten sposób wspólnego funduszu marketingowego finansowane są także działania public relations systemu franchisingowego[37].

Ważnymi elementami zarówno dla franchisingodawców, jak i dla franchisingobiorców przy kreowaniu stosunku franchisingowego są strony internetowe (np. www.franchising.pl), gazety (np. „Własny Biznes Franchising”), spotkania (np. Ogólnopolski Salon Franchisingu), organizacje (np. Polska Organizacja Franchisingodawców), targi i wszelka edukacja (szkolenia), które starają się przybliżyć pojęcie franchisingu oraz pozwalają na wymianę poglądów pomiędzy dawcami i biorcami w dziedzinie franchisingu. Tego typu spotkania franchisingowe oraz imprezy biznesowe, początkowo rzadkie, teraz odbywają się cyklicznie, są oczekiwane przez wszystkich ich bywalców i nowych uczestników, przekonują do nowości, pozwalają na rozmowę z ekspertami i specjalistami, a także pomagają w założeniu własnego przedsięwzięcia bądź we wstąpieniu do jednej z sieci franchisingowych prezentowanych na rynku[38].

Instytucja franchisingu opiera się na tym, że franchisingobiorca, czyli osoba zakładająca i otwierająca własną działalność gospodarczą, nawiązuje kontakt ze znanym przedsiębiorcą (franchisingodawcą), który jest już znany i ceniony na rynku gospodarczym. Franchisingodawca, który przyłącza biorcę do swojej sieci franchisingowej, bierze go pod swoje „skrzydła”, pomaga mu się zaklimatyzować na rynku gospodarczym, oferuje wiele wskazówek, ale co najważniejsze dla biorcy – udostępnia mu swój pakiet franchisingowy. Pod tym pojęciem znajdziemy wszystko, co jest z danym podmiotem gospodarczym związane, czyli know-how, licencje, prawo do stosowania znaku firmowego, szkolenia, nowe technologie i rozwiązania. Franchisingobiorca tym krokiem przystępuje do sieci franchisingodawcy i zaczyna działać i zarządzać przedsiębiorstwem we własnym imieniu i na własny rachunek, oczywiście zgodnie z warunkami i zasadami zawartymi w umowie franchisingu[39].

 

  1. McDonald’s – jedna z największych i najpopularniejszych restauracji „fast food” na całym świecie działająca na zasadzie franchisingu

McDonald’s to najsłynniejsza restauracja szybkiej obsługi działająca na zasadzie franchisingu. Oprócz tego jest największym koncernem pod względem ilości posiadanych restauracji, wielkości osiąganych zysków i udziału franchisingobiorców. Jest to jedyna w swoim rodzaju restauracja, która zatrudnia największe ilości osób, osiąga najwyższe zyski, a liczba restauracji prowadzonych przez franchisingobiorów wynosi tu około 75%. Znana jest pod nazwą „bar szybkiej obsługi” bądź „fast food”. Jej narodziny miały miejsce w USA, a dokładnie w San Bernardino w Kalifornii w 1937 roku, gdzie założyciele – bracia Richard i Maurice McDonald – otworzyli pierwszą restaurację. Początkowo była to restauracja drive-in, przeznaczona jedynie dla kierowców samochodów, później w miarę rozwoju powiększyła się i zaczęto serwować dania dla gości zajmujących miejsca przy stolikach[40]. To wywołało jeszcze większy napływ klientów i rozwój całej sieci. Początki były trudne, dotyczyły między innymi modyfikacji menu, zmiany cen oraz ogólnego tworzenia i funkcjonowania restauracji. Pierwsze miejsce w nowym menu zajęły słynne hamburgery, które zyskały popularność wśród klientów i sprzedawały się jak „świeże bułeczki”. Sukces braci był tak ogromny, że restauracja McDonald zaczęła rozprzestrzeniać się na całe Stany Zjednoczone. Osobą, która przyczyniła się do tego, był pierwszy franchisingobiorca braci McDonald’s, Ray Kroc – handlowiec. Swoją pierwszą restaurację otworzył w 1955 roku w Des Plaines w stanie Illinois. Wprowadził logo McDonalda, czyli złotą literę „M” oraz ścisłe zasady dotyczące funkcjonowania restauracji, które miały być wszędzie takie same, a dotyczyły: wystroju wnętrz, porządku, menu i higieny. Nowo wprowadzane produkty były przyjmowane przez wszystkich konsumentów z wielkim aplauzem. Podobnie maskotka – klaun Ronald McDonald czy zestaw „Happy Meal” dla dzieci zostały przyjęte zarówno przez młodsze jak, i starsze pokolenia. W Polsce restauracja wywołała wielkie „boom”. Pierwszego dnia osiągnęła rekord – liczba dziennych transakcji przekroczyła 13 304[41]. Jak wskazują dane szacunkowe, obecnie w Polsce działa 367 restauracji McDonald’s w ponad 150 miastach i pracuje tam ponad 18 500 pracowników, a liczba franchisingobiorców cały czas rośnie[42]. Na przełomie 2007 i 2008 roku w Polsce działało 20 tys. franchisingobiorców, którzy prowadzili 23 tys. sklepów i punktów usługowych. W kolejnych latach liczba nowych sieci franchisingowych wzrosła o jedną piątą, a przychody wzrosły o połowę. Najlepiej rozwijały się i nadal rozwijają stacje benzynowe i sklepy o wielkiej powierzchni, natomiast najmniejsze zmiany mogliśmy zaobserwować w usługach finansowych. Sklepy, a konkretnie marki odzieżowe, dzięki popularności na rynku gospodarczym rozpoczęły swoją ekspansję na inne kraje, aby zdobywać nowych biorców, jak i mieć powodzenie u zagranicznych konsumentów[43].

Dobrze prosperująca działalność powinna spełniać podstawowe czynniki odpowiadające standardom rynkowym. Do najważniejszych z nich możemy zaliczyć: higienę i jakość oferowanych produktów, wystrój i atmosferę restauracji, lokalizację, ceny i obsługę.

Na wielką uwagę zasługuje higiena i czystość restauracji, a także jakość oferowanych produktów, których system kontroli jakości zgodny jest z HACCP[44] (Hazard Analysis and Critical Control Points), tj. Analizą Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli. HACCP reguluje ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia[45], która przywołuje m.in. przepisy Rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rozporządzenia (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i opiera się na nich. McDonald’s wdrożył również procedurę MAAP[46] (McDonald’s Agricultural Assurance Program), która pozwala osiągnąć wysoką jakość i bezpieczeństwo oferowanych produktów. Jakość i wartość oferowanych produktów jest najważniejsza dla restauracji, ale do tego dochodzą również odpowiedni dostawcy, których marka i renoma nie pozwala na najmniejszy nawet błąd. Każde zaniedbanie i niespełnienie warunków umowy może się dla nich skończyć utratą klienta i złą opinią na rynku. Wysoka jakość produktów, sprawdzeni dostawcy, dobry zarząd i organizacja, a także wykwalifikowani pracownicy tworzą całość odpowiadającą znaczeniu dobrze funkcjonującego przedsiębiorstwa. Świeże i dobre produkty to nic innego, jak odpowiednio ułożone menu. Obok znanych hamburgerów do restauracji zaczęto wprowadzać także sałatki, lody, ciastka, różnego rodzaju napoje, nie tylko gazowane, ale również soki, koktajle mleczne, kawę, herbatę, a także nowe zestawy, np. McZestaw z Wieśmackiem czy McRoyalem i zestawy sprzedawane o odpowiednich porach dnia, np. zestaw śniadaniowy[47]. Wszystkie zmiany i ich częstotliwość sprawiają, że McDonald’s przyciąga wszystkie pokolenia i zachęca do spróbowania nowych produktów.

Jeżeli chodzi o lokalizację restauracji, to teren i położenie lokalu wybiera zarząd – McDonald’s Polska, natomiast franchisingobiorca staje się jego dzierżawcą bez prawa odkupu. Jedynie uiszcza odpowiednio ustaloną opłatę za użytkowany lokal.

Franchisingobiorca po uzyskaniu licencji od dawcy indywidualnie prowadzi swoją działalność – we własnym imieniu i na własny rachunek. Samodzielnie podejmuje decyzje i nadzoruje wszelkie procesy i transakcje, które mają miejsce w jego restauracji. Wymagane jest, aby franchisingobiorcy licencji McDonald’s posiadali środki własne w kwocie minimum 1.200.000 zł[48]. Biorcy nie mogą prowadzić żadnej innej działalności gospodarczej wymagającej nadzoru bądź zarządzania. Oprócz tego wymaga się od nich pracowitości, sumienności i wielkiego zaangażowania, dlatego też ich działalność musi się skupiać tylko na interesach restauracji. Najlepiej by było, aby biorca mieszkał w pobliżu swojego przedsiębiorstwa, nadzorując i zarządzając nim przez cały czas. Franchisingobiorcy powinni znać się na zarządzaniu, mieć odpowiednie podejście do pracowników i umieć nimi kierować. Szkolenia i spotkania powinny być dodatkowym źródłem pogłębiania wiedzy w tej dziedzinie i możliwością osiągnięcia jeszcze większego sukcesu.

Do wydatków, które franchisingobiorca musi ponieść w związku z franczyzą restauracji McDonald’s, należy zaliczyć[49]:

  • opłaty jednorazowe:
    • wstępną opłatę licencyjną: 45.000 USD;
    • kaucję gwarancyjną: 15.000 USD na zabezpieczenie przyszłych należności McDonald’s. Kaucja gwarancyjna nie jest oprocentowana i podlega zwrotowi po zakończeniu umowy franczyzy (dana wartość przeliczana jest na złotówki po kursie NBP w dniu płatności);
  • opłaty miesięczne: opłata za korzystanie z restauracji: opłata wynosi od kilku do kilkunastu procent sprzedaży netto. Wysokość ta zależy od lokalizacji restauracji;
  • opłatę licencyjną: 5% sprzedaży netto dla każdej restauracji;
  • opłatę marketingową: 4,5% sprzedaży netto.

Opłata marketingowa jest bardzo ważna dla wszystkich restauracji. Marketing to wszelka reklama i promocja w telewizji, radiu, Internecie, na bilbordach, w gazetach i na ulotkach. Każda reklama jest informacją o nowościach i zmianach w danym przedsiębiorstwie, z czym wiąże się duży napływ klientów, większe zyski i szybszy sukces na rynku gospodarczym.

Wnętrze wszystkich restauracji jest wszędzie takie same (wymóg), w odpowiednio dobranych kolorach, z nowoczesnym wyposażeniem. Do niego zaliczamy nie tylko wyposażenie wnętrza restauracji, ale także urządzenia i sprzęty potrzebne do kuchni, wystrój zewnętrzny, kącik dla dzieci, wszelkie szyldy i bilbordy oraz dekoracje i sprzęty umilające czas klientom podczas posiłku. Lokale są duże, a w środku odpowiednio urządzone, przez co są dobrze przygotowane na przyjęcie dużej ilości konsumentów.

Oprócz pomieszczenia, wystroju i jedzenia przedsiębiorstwo tworzą ludzie, czyli pracownicy, którzy starają się jak najlepiej wykonywać swoje obowiązki, aby klient był zadowolony. Pracownikami restauracji są przede wszystkim ludzie młodzi, najczęściej studenci. Przeciętna restauracja liczy od 30 do 70 pracowników, w tym od 5 do 8 menedżerów.

Zarząd oferuje swoim franchisingobiorcom i menedżerom odpowiednie programy i kursy dotyczące prowadzenia i kierowania tak szeroką działalnością gospodarczą. Do takich kursów możemy zaliczyć: kurs podstawowy (SMC – Shift Management Course), kurs na poziomie średnim (EMP – Efective Management Practices), kurs dla kierowników restauracji (RLP – Restaurant Leadership Practices) oraz ostatni kurs operacyjny w Monachium. Pracownicy restauracji przechodzą również odpowiednie szkolenia, aby w pracy czuli się pewnie i swobodnie. Wszelkie kursy dokształcające oferowane przez zakład pracy są bezpłatne[50].

Ceny w McDonald’s są przystępne – „na każdą kieszeń”. Duża liczba promocji, np. lista produktów zaczynająca się od ceny 3,50 zł, zestaw 2 FOR U w cenie 5,50 zł czy okresowo wypuszczane kupony oferujące różnego rodzaju zestawy bądź podwójne produkty po cenie o 50% niższej, przyciągają klientów, a w szczególności dzieci na zestaw „Happy Meal”, w którym do wyboru jest jedna zabawka z listy[51].

Reasumując – współpraca gospodarcza w ramach franchisingu ma już ugruntowaną pozycję na świecie. Niewątpliwie jest jednym z przejawów postępującej globalizacji życia gospodarczego. Istotą franchisingu jest wyjątkowość pomysłu, na którym opiera swoje funkcjonowanie określone przedsiębiorstwo. Pomysł ten, z reguły opatentowany, sprawdzony, daje mu renomę i popularność. Przedsiębiorstwo – przeważnie duże – działa pod znaną marką. Chcąc rozszerzyć swoją działalność, zdobyć nowe rynki zbytu, równocześnie nie angażując własnego kapitału, przekazuje swój pomysł innym osobom (małym podmiotom gospodarczym). Udostępnia im korzystanie z określonych w umowie praw, koncepcji, wiedzy, doświadczenia, określonych procedur i organizacji oraz roztacza opiekę nad nowo powstającym podmiotem gospodarczym. Franchisingobiorca pomysłu w zamian angażuje własny kapitał i zobowiązuje się do uiszczania stałych, określonych opłat. Stara się wykorzystać szansę rozwoju, jaką daje mu reputacja franchisingodawcy[52].

Dobry pomysł to pierwszy krok do sukcesu, reszta leży w podmiotach, które go wykorzystają i wprowadzą na rynek, za pomocą swojej wiedzy, doświadczenia i umiejętności w prowadzeniu dobrze rozwijającego się przedsięwzięcia. W tym miejscu raz jeszcze należy podkreślić talent Raya Kroca, amerykańskiego przedsiębiorcy, założyciela McDonald’s Corporation, która powstała po przejęciu restauracji McDonald’s założonej przez braci Dicka i Maca McDonaldów. Ta prężnie działająca restauracja fast food swoją sławę zawdzięcza geniuszowi Raya Kroca, który doskonale dobierał i motywował swoich menadżerów, franczyzobiorców i dostawców. Całe imperium McDonalda liczy obecnie tysiące pojedynczych przedsiębiorstw, z których Kroc zdołał umiejętnie stworzyć jedną rodzinę o wspólnym celu[53].

 

 

 

Summary

 

Franchising from the bottom up that is, the idea for own business venture

 

The cradle of the franchise is the USA. There are its roots and traditions, but its modernity and clout in the market economy led to a great expansion. In the beginning a franchise has been adopted in Poland with a great reserve as a phenomenon little known and misunderstood. Its real development began with the emergence of large foreign companies that their business formed through the use of this phenomenon. The article presents the main features of the franchise, definitions of franchising in the doctrine and jurisprudence and the stages of the process of starting own business venture. In addition, as a major example of a company operating on the principles of franchise was distinguished restaurant fast food – McDonald. This beverage company is a very good example of how a small american company, created a great brand known around the world and given as a model and achievement in the field of franchising.

Key words:  Franchising, franchisor, franchisse, company, business plan, know-how, the types of franchise, franchise agreement, franchise package, franchise fees, definitions of franchising. 

Pojęcia kluczowe: Franchising, franchisingodawca, franchisingobiorca, przedsiębiorstwo, firma, biznesplan, know-how, rodzaje franchisingu, umowa franchisingu, pakiet franchisingowy, opłaty franchisingowe, definicje franchisingu.

 

 

 

[1] L. Stecki, Franchising, Toruń 1993, s. 69; A. Koch, Umowa franchisingowa, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1980, z. 3 , s. 57; B. Fuchs, Umowy franchisingowe, Kraków 1998, s. 45.

[2] W. J. Katner, Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, System Prawa Prywatnego, tom 9, wyd. 1, C. H. Beck 2010.

[3] Źródło: http://mojafirma.infor.pl/poradniki/484,2731,3,.html z dnia 16.03.2016 r.

[4] M. K. Stawicka, Franczyza – droga do sukcesu, HELION 2009, s. 59 i nast.

[5] Tamże.

[6] Źródło: http://franchising.pl/slownik/know-how/62/ z dnia 5.05.2016 r.

[7] B. Pokorska, Przedsiębiorca w systemie franczyzowym, wyd. I, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2004.

[8] M. K. Stawicka, Franczyza – droga do sukcesu, HELION 2009, s. 130 i nast., źródło: http://franchising.pl/slownik/umowa-franczyzy/52/ z dnia 16.03.2015 r.

[9] M. K. Stawicka, Franczyza – droga do sukcesu, HELION 2009, s. 125 i nast.

[10] Źródło: http://franchising.pl/abc-franczyzy/224/europejski-kodeks-etyki-franczyzy/ z dnia 17.03.2016 r.

[11] Źródło: http://franczyza.org.pl/statut z dnia 21 marca 2016 r.

[12] Kodeks Honorowy Niemieckiego Związku Franczyzy 1991, tłumaczenie za: E. Banachowicz, J. Nowak, M.T. Starkowski, Franchising czyli klucz do przyszłości. Businessman Book, Warszawa 1995.

[13] A. Tokaj-Krzewska, Franchising. Strategia rozwoju małych firm w Polsce, Difin, Warszawa 1999, s. 13–14; źródło: http://franchising.pl/artykul/1337/statut-polskiej-organizacji-franczyzodawcow/ z dnia 17.03.2016 r.

[14] B. Pokorska, Przedsiębiorca w systemie franczyzowym, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2004, s. 11–12.

[15] A. Antonowicz, Wykorzystanie koncepcji franchisingu w Polsce w latach 1989–2008, „Zeszyty Naukowe Polityki Europejskie, Finanse i Marketing” 2010, Nr 3 (52), s. 207–208.

[16] Por. A. Koch, Umowa franchisingowa, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 1980, z. 3, s. 53; Europaischer Verhaltenskodex fur Fransiching, Luxemburg 1984, s. 4; R. Lenzen, Risiken des Franchise-Vertrages, „Recht der Internationalen Wirtschaft” 1984, s. 586.

[17] Por. B. Tietz, Franchising in ausgewahlten Bereichen des Handels in der Gemeinschaft. Eine wettbewerbspolitische Analyse – Gutachten im Auftrage der Kommission der Europaischen Gemeinschaften, Anlage 1, Saarbrucken 1986, s. 8 i nast.

[18] B. Pokorska, Leksykon franczyzy, Difin 2002, s. 38–39.

[19] A. Koch, Umowa franchisingowa, RPEiS 1980, Nr 3, s. 56.

[20] L. Stecki, Franchising, Toruń 1993, s. 57.

[21] M. Mendelson, D. Acheson, Franchising, Warszawa 1992, s. 14.

[22] I. McKelvie, Franczyzing, „New York Times” 1996, nr 35, s. 45, [w:] M. Mendelson, D. Acheson, Franchising, Warszawa 1992, s. 14.

[23] J.N. Adams i K.V. Prichard Jones oraz S. Jędrzejewski, Umowa franchisingu, FIRMA 1991, s. 20–21.

[24]                    E. Banachowicz, J. Nowak, M.T. Starkowski, Franchising czyli klucz do przyszłości, Business Press, Warszawa 1996, s. 22–26.

[25] Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 31.12.2003 r.) w Krakowie z dnia 21 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 507/97, niepublikowany.

[26] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 4 marca 1998 r., sygn. akt: I ACa 636/98, OSA 1999, nr 11, poz. 50, OSG 2000, nr 9, poz. 106, s. 65, PG 1999, nr 9, s. 47, Legalis 44319.

[27] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 29 listopada 2005 r., I ACa 1026/05, OSA 2006, nr 12, poz. 41, Legalis 78966.

[28] Wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 21 lipca 1992 r., sygn. akt XVII Amr 12/92, OG 1992, nr 4, poz. 83, Legalis 44735.

[29] B. Pokorska, Przedsiębiorca w systemie franczyzowym, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2004.

[30] K. Zięba, Działalność franchisingowa w Polsce i w wybranych krajach Europy, „Zeszyty Naukowe Politechniki Gdańskiej. Ekonomia” 2000, nr 38.

[31] Z. Pawlak, Biznesplan. Zastosowanie i przykłady, Poltext, Warszawa 2012.

[32] B. Pokorska, Przedsiębiorca w systemie franczyzowym, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2004.

[33] Źródło: http://franchising.pl/slownik/biznes-plan/23/ z dnia 20.03.2016 r.

[34] E. Filar, J. Skrzypek, Biznes plan, Poltext, Warszawa 2001.

[35] M.K. Stawicka, Franczyza – droga do sukcesu, HELION 2009, s. 83 i nast.

[36] Źródło: http://franchising.pl/slownik/goodwill/57/ z dnia 5.05.2016 r.

[37] M.K. Stawicka, Franczyza – droga do sukcesu, HELION 2009, s. 83 i nast.

[38] Źródło: http://profitsystem.pl/wlasna-firma-to-jest-to, z dnia 20.03.2011 r.

[39] Żródło: http://franchising.pl/abc-franczyzy/223/pakiet-franczyzowy/ z dnia 23.03.2016 r.

[40]  M.K. Stawicka, Franczyza – droga do sukcesu, HELION 2009, s. 189 i nast.

[41] B. Pokorska, Leksykon franczyzy, Difin 2002, s. 74–75.

[42] Źródło: http://mcdonalds.pl/o-mcdonalds/kim-jestesmy/ z dnia 23.03.2016 r.

[43] Źródło: http://gazetapraca.pl/gazetapraca/1,90442,5821879,Praca_dla_siebie__czyli_lubimy_franczyze.html z dnia 23.03.2016 r.

[44] Źródło: http://www.haccp.net.pl/page,930285530,0,podstrona.html z dnia 23.03.2016 r.

[45] Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. 2015, nr 594).

[46] N.U. Haase, A.J. Haverkort, Potato development in a changing Europe, Wageningen Academic Publishers, The Netherlands 2006, s. 199 i nast.

[47] Źródło: http://mcdonalds.pl/o-mcdonalds/franczyza#!finanse z dnia 23.03.2016 r.

[48] Tamże.

[49] Tamże.

[50] Źródło: http://mcdonalds.pl/o-mcdonalds/franczyza#!faq z dnia 23.03.2016 r.

[51] Źródło: http://www.mcdonalds.pl/ z dnia 23.03.2016 r.

[52] B. Pokorska, Przedsiębiorca w systemie franczyzowym, wyd. I, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2004, s. 9.

[53] J.F. Love, McDonald’s. Historia Złotych Łuków, VFP Communications Ltd. 2007.



 

Copyrights © 2016 - PALESTRA